*“मित्रांनो, आता तुम्ही महापारेषणचे नवीन सैनिक आहात. तुम्ही फक्त breakers operate करणारे अभियंते नाही, तर त्या विजेमागे असलेला विश्वास, जगणं, आणि महाराष्ट्राची ऊर्जा सांभाळणारे रक्षक आहात. यंत्रणा स्मार्ट झाली, पण तिचं हृदय अजूनही माणसाकडेच आहे!”*
*कथा शीर्षक: "स्मार्ट युगातील विजेचा राखणदार – स्वप्नील सर आणि नवचैतन्याची सुरुवात"* ✍️ *लेखन* - सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी
आयआयएम नागपूरच्या भव्य सभागृहात त्या दिवशी काहीतरी वेगळंच वातावरण होतं. सभागृहात बसलेले चेहेरे होते नव्याने निवड झालेले महापारेषणचे तरुण सहाय्यक अभियंते—उत्साही, कुतूहलमिश्रित नजरा, आणि हृदयात भरून आलेली जबाबदारीची जाणीव.
आतुरतेने त्यांची नजर व्यासपीठाकडे होती. कारण आज त्यांना भेटणार होते *महापारेषणमधील नावाजलेले प्रशिक्षक—स्वप्नील सर. विषय होता तितकाच भविष्यकालीन—Substation Automation System (SAS) आणि Intelligent Electronic Devices (IEDs).*
स्वप्नील सर व्यासपीठावर आले. सभागृह टाळ्यांच्या गजराने दुमदुमून गेलं. त्यांनी व्याख्यान सुरू केले —त्यांचा आवाज ठाम, शब्द स्पष्ट, आणि भाषाशैली हृदयाला भिडणारी.
“ *मित्रांनो, महापारेषण म्हणजे केवळ ट्रान्समिशन नाही, तर विश्वासाचं बळ आहे. आणि त्या विश्वासाला यंत्रणा दिली आहे आधुनिक तंत्रज्ञानाने. आजच्या स्मार्ट युगात आपल्याला अभियंता म्हणून केवळ वायरिंग, ब्रेकर आणि बसबार माहीत असणं पुरेसं नाही—आपल्याला त्यांच्याशी ‘बोलणं’ शिकावं लागतं. आणि यासाठीच SAS आणि IEDs हे आजचे केंद्रबिंदू आहेत.”*
आतुरलेल्या चेहऱ्यांवर उमज स्पष्टपणे झळकत होती. सरांनी एक अनुभव शेअर केला—
*“एका रात्री, 400 केव्ही उपकेंद्रात फॉल्ट झाला. जुना काळ असता तर तांत्रिक अधिकारी रात्री उपकेंद्रात जावं लागलं असतं, relay testing, fault finding, आणि मग निर्णय. पण आज? SAS प्रणालीमुळे SCADA स्क्रीनवर काही सेकंदांत फॉल्टचं लोकेशन, प्रकार आणि relay रेस्पॉन्स समोर. निर्णयही क्षणात. हे आहे बदलतं युग.”*
यानंतर त्यांनी SAS चं रचनावैशिष्ट्य अगदी सहज आणि प्रभावीपणे उलगडून दाखवलं—
*“SAS म्हणजे तांत्रिक वटवृक्ष. त्याच्या मुळांमध्ये Control Units, Communication Gateway आणि Interface Devices. प्रत्येकाची भूमिका ठरलेली आणि अत्यंत महत्त्वाची. ही एकात्मता reliability आणि speed दोन्ही वाढवते.”*
IEDs विषयी सांगताना त्यांनी उदाहरण दिलं—
*“IED म्हणजे एका अनुभवी चौकीदारासारखा. सतत उपकरणांवर नजर ठेवणारा, प्रसंगी स्वयंचलित निर्णय घेणारा. त्याचं software configuration अगदी हृदयाच्या नकाशासारखं, प्रत्येक impulse ओळखणारा.”*
Bay Control Unit विषयी सांगताना त्यांची भाषा अधिक जिवंत झाली—
*“BCU म्हणजे उपकेंद्रातील प्रत्येक bay चा मेंदू आहे. Switching, Fault Detection, SOE Logging... या सर्वांचा कारभार याच्याकडे. त्याची mimic diagram म्हणजे उपकरणांच्या संवादाचं दृश्य रूप!”*
प्रशिक्षण सुरू असतानाच एका प्रशिक्षणार्थीने विचारलं—
*"सर, practical configuration करताना सगळी IEDs नीट assign करणं खूप क्लिष्ट वाटतं."*
स्वप्नील सर हसले आणि म्हणाले—
*“हो, सुरुवातीला वाटतं तसं गुंतागुंतीचं असतं. पण एकदा Single Line Diagram समजून घेतलात की, प्रत्येक bay, breaker, CT/PT आणि relay यांचं नातं तुमचं जसं ऑफिसमधल्या सहकाऱ्यांशी असतं, तसंच जवळचं वाटायला लागतं. मग configuration म्हणजे routine होऊन जातं.”*
त्यानंतर त्यांनी SCADA interfacing, DR analysis, auxiliary protections या बाबतीत काही गाजलेली केस स्टडीज मांडल्या. एक उदाहरण विशेष लक्षात राहिलं—
*“एका उपकेंद्रात Buchholz Relay ने ट्रिप सिग्नल दिला. पहिल्या नजरेला क्षुल्लक वाटणारा अलार्म, पण analysis केल्यावर winding insulation degradation आढळलं. तो relay नसता, तर transformer गेला असता.* *आपली सतर्कता म्हणजेच व्यवस्था टिकवण्याचं बळ.”*
अखेरच्या भागात त्यांनी एक ठाम पण हृदयाला भिडणारा संदेश दिला—
*“मित्रांनो, आता तुम्ही महापारेषणचे नवीन सैनिक आहात. तुम्ही फक्त breakers operate करणारे अभियंते नाही, तर त्या विजेमागे असलेला विश्वास, जगणं, आणि महाराष्ट्राची ऊर्जा सांभाळणारे रक्षक आहात. यंत्रणा स्मार्ट झाली, पण तिचं हृदय अजूनही माणसाकडेच आहे!”*
सभागृहात शांतता होती. प्रत्येक जण भारावलेला. *आता SAS ही एक system नव्हती, ती झाली होती जिवंत यंत्रणा. IEDs झाले होते अदृश्य पण सतत जागे असणारे संरक्षक.*
*स्वप्नील सरांचा अनुभव, त्यांच्या शैलीची ओघवता, आणि माणूसपणाला तांत्रिकतेशी जोडणारी शिकवण आज प्रत्येकाच्या मनात खोल रुजली होती.*
*समाप्त.*
*(ही कथा नव्या
अभियंत्यांना केवळ प्रणालीच नव्हे तर जबाबदारी, सजगता आणि सेवेचं भावनिक दर्शन घडवते. हे आहे एका विजेच्या
योद्ध्याचं आधुनिक युगातलं प्रवर्तन.)*
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा