# *Inventory म्हणजे वस्तू साठवणं नव्हे, तर त्यांचं नियोजन, मोजणी, आणि योग्य वेळेस उपयोग.*
# *(EHV Transmission) Major Store हे केवळ गोदाम नाही — ते एक Strategic Center आहे जिथे भविष्यातल्या आपत्कालीन काळात उपयोगी पडणाऱ्या वस्तू आजपासून जपून ठेवल्या जातात.* *कथा शीर्षक: “साठवणुकीचे शास्त्र – सतीश सरांची गोष्ट”*
(महापारेषणच्या नवोदित अभियंत्यांसाठी एक हृदयस्पर्शी प्रेरणादायी कथा)
✍️ *लेखन* - सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी
*📍 प्रस्तावना: प्रेरणादायी सकाळ, IIM नागपूर*
शुभ्र पहाटेचं कोवळं उन, मनात स्वप्नांची उधळण आणि सभागृहात नव्या उमेदीनं भरलेली ऊर्जा…
IIM नागपूरचं सभागृह नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांनी गजबजलेलं होतं.
स्वप्नांची सुरुवात, पण वाट मात्र अजून ठरायची होती.
*या नव्या प्रवासाला दिशा देण्यासाठी आले होते सतीश सर — महापारेषणचे अत्यंत अनुभवसंपन्न, पण मनाने अत्यंत साधे प्रशिक्षक.*
*त्यांची वाणी संयत, पण शब्दांमध्ये विचारांची धार होती.*
*“आजचा विषय – साठवणूक व्यवस्थापन,* ” सर म्हणाले.
पण तो विषय त्यांनी बोर्डावर नव्हे, तर हृदयावर लिहिला — एका गोष्टीच्या माध्यमातून!
📖 *प्रकरण 1: श्रीहरी – गोदामाचा बिनधास्त शिपाई*
ही गोष्ट होती श्रीहरीची – एका Major Store मध्ये काम करणारा साधा शिपाई.
*सुरुवातीला Inventory म्हणजे काय?*
*"फक्त माल ठेवायचं ठिकाण!" — इतकंच त्याचं उत्तर असे.*
पण एकदा एका 220kV सबस्टेशनमध्ये Transformer चा Breaker फेल झाला. त्याचा Spare Stock उपलब्ध नव्हता.
दोन दिवस वीज उपकेंद्रातील Transformer बंद. भारनियमन. नागरिक हैराण.
त्या वेळी श्रीहरी पहिल्यांदा खाडकन जागा झाला —
*"साठवणूक ही मागे नसते, ती तर योजनेच्या अगदी पुढे चालणारी असते!"*
🧾 *प्रकरण 2: साठवणूक म्हणजे शिस्त*
सतीश सरांनी स्पष्ट केलं —
*Inventory म्हणजे वस्तू साठवणं नव्हे, तर त्यांचं नियोजन, मोजणी, आणि योग्य वेळेस उपयोग.*
*हे व्यवस्थापन तीन उद्दिष्टांवर आधारित असतं:*
खर्च नियंत्रण
सेवा वेळेत आणि अचूक
स्टॉकमध्ये संतुलन
*"साठवणूक म्हणजे संधीचं शास्त्र — वेळेवर योग्य गोष्ट मिळणं, म्हणजेच यशाची बीजं पेरणं."*
🔍 *प्रकरण 3: साठवणीचे प्रकार — वस्तूंची ओळख*
सरांनी विचारलं – “साठा म्हणजे काय?”
तेव्हा त्यांनी वस्तूंची तीन प्रमुख श्रेणी सांगितली:
🧱 Raw Materials – जसे की Insulators, clamps
⚙️ Work-in-Progress – Assembly मध्ये असणारे भाग
📦 Finished Goods – तयार झालेले Spare parts
सतीश सरांचं म्हणणं अगदी स्पष्ट होतं —
*"साठा म्हणजे Vision आहे. साठा जर योग्य प्रकारात, योग्य प्रमाणात आणि योग्य ठिकाणी ठेवला, तर Transmission Grid चे चाके अखंड फिरतात."*
*(EHV Transmission) Major Store हे केवळ गोदाम नाही — ते एक Strategic Center आहे जिथे भविष्यातल्या आपत्कालीन काळात उपयोगी पडणाऱ्या वस्तू आजपासून जपून ठेवल्या जातात.* सरांनी ABC Analysis चं उदाहरण दिलं.
एका ठिकाणी A Category मधील Relay units न Track करता ठेवले गेले.
Audit मध्ये अडचण आली.
*“A वस्तू दिवसातून तीनदा पहा,*
*B आठवड्यातून एकदा,*
*आणि C महिन्यातून एकदा!” — सरांचा साधा पण सोपा मंत्र!*
*📐 प्रकरण 4: संख्यांचा खेळ
— *EOQ ते Safety Stock*
*"Inventory हे गणित आहे — आणि प्रत्येक गणिताच्या पाठीमागे शास्त्र असतं."*
EOQ – Economic Order Quantity,
Reorder Point,
Lead Time,
Safety Stock —
*ह्या सगळ्यांचं योग्य नियोजन केल्यामुळे Fault दरम्यान Spare वेळेवर मिळाला, आणि सबस्टेशनने Supply restore केली* .
*"साठा म्हणजे शाश्वत तयारी – आकड्यांतून आलेली अचूकता!"*
🛠️ *प्रकरण 5: कागदाच्या वह्या ते डिजिटल युग*
“Manual Register चा काळ गेला,
आता आहे SAP, ERP चा जमाना,” सर म्हणाले.
ते Inventory Software, Barcode Systems यांचा उपयोग समजावून देत होते.
*Visibility + Accuracy + Accountability — हे तिन्ही मिळालं, तर साठवणूक दृढ होते.*
*"माहिती हीच शक्ती — आणि डिजिटल माहिती म्हणजे वेगवान, खात्रीशीर निर्णयशक्ती."*
📚 प्रकरण 6: *चुकांची शाळा आणि यशाचं वळण*
सरांनी काही केस स्टडीज मांडल्या:
1️⃣ Cycle Counting न केल्यामुळे Spare Expire झाला.
2️⃣ Forecast योग्य केल्यामुळे Maintenance साठी Spare वेळेवर मिळाला.
3️⃣ KPI वापरून Stock Turnover वाढवला – Dead Stock संपवला.
*"चुका हे गुरू असतात, आणि सुधारणा हे त्यांचं उत्तर!"*
🔄 *प्रकरण 7: अंमलबजावणी आणि सातत्य*
सरांचं वाक्य –
*“सिस्टम तयार करणं सोपं, पण ती चालवणं म्हणजे खरं नेतृत्व!”*
त्यांनी Implementation चे टप्पे सांगितले:
Go-Live Planning
Procurement Integration
Store Keeper Training
Periodic Review
*सातत्याने केलेली कामगिरीच यश निश्चित करते.*
⚠️ *प्रकरण 8: धोके — पण उपाय आहेत*
सरांचा आवाज थोडा गंभीर झाला.
“Overstock म्हणजे अडकलेली गुंतवणूक.
Stockout म्हणजे अडलेली सेवा.
दोन्ही टाळायचं असेल, तर धोका ओळखा आणि उपाय ठरवा.”
✅ Regular Audits
✅ Supplier Coordination
✅ Forecast Revision
✅ Obsolescence Management
*"Risk Management म्हणजे अंधारात वावर नाही, तर टॉर्च घेऊन चालणं!"*
💬 प्रकरण 9: *श्रीहरीचं रूपांतर — शिपायाकडून व्यवस्थापक होण्यापर्यंत*
कथेच्या अखेरीस, श्रीहरी आता एका Project Division मध्ये Inventory Coordinator झाला होता.
Barcode Scan करणारा, SAP वर KPI Track करणारा,
Cycle Counting Schedule पाळणारा — एक सच्चा व्यवस्थापक.
तो म्हणाला —
*"साठवणूक म्हणजे गोदाम नव्हे… ती म्हणजे दूरदृष्टी.*
*आज काय साठवतोय, हेच ठरवतं उद्याचं यश!"
🎯 *समारोप: सतीश सरांचा अंतिम संदेश*
शेवटी सतीश सरांचं शांत, पण ठाम वाक्य —
*“एक Screw योग्य ठिकाणी, योग्य वेळेस वापरला गेला,*
*प्रकल्प वाचला — लक्षात ठेवा, हे तुमच्या साठवणुकीचं यश आहे!”*
*“Inventory ही गोष्ट नाही, ती आहे एक कर्तव्य —*
*जी महापारेषणच्या भविष्यासाठी अत्यावश्यक आहे.”*
🌟 अंतिम मंत्र:
*"ठेवा योग्य वस्तू, योग्य ठिकाणी, योग्य वेळेस —*
*आणि घडवा योग्य भवितव्य!"*
*ही गोष्ट सतीश सरांनी केवळ विषय समजावण्यासाठी नाही सांगितली, तर जाणीव देण्यासाठी सांगितली* —
*की साठवणूक हे शास्त्र आहे… आणि हे शास्त्र ज्यांनी आत्मसात केलं,*
*तेच यंत्रणेला खऱ्या अर्थाने चालना देतात!*
🌍 सबस्टेशन अर्थिंग – प्रत्यक्ष उपयोगी माहिती
ट्रान्समिशन क्षेत्रात काम करताना सबस्टेशनची अर्थिंग पद्धत समजून घेणं फार गरजेचं आहे.
मी एक छोटासा ब्लॉग लिहिलाय — सरळ भाषेत, व्यावहारिक दृष्टिकोनातून. वाचा, आणि अभिप्राय नक्की द्या.
👉 https://urjamantra.blogspot.com/2025/05/substaion-earthing
विद्युत अभियंत्यांना उपयोगी ठरेल अशी आशा आहे!
Link to:
-
Transformer Testing:
“Proper inventory supports testing; see Advanced Diagnostic Testing of Transformer.” -
DG Auxiliary:
“Inventory control for auxiliary systems is covered in DG Auxiliary.”
