*रिले आता बोलतात – फक्त आपल्याला त्यांची भाषा शिकायची आहे.”*
🧠 *"संवेदनशीलतेचा कवच – पावर सिस्टम प्रोटेक्शनची योध्दगाथा"*
✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.
🌄 *प्रस्तावना*
सूर्योदयाच्या पहिल्या किरणांनी जसा अंधाराचा पडदा हळूहळू सरतो, तसंच एखाद्या क्षणी वीजप्रवाहात अचानक अंधार दाटला की, पावर सिस्टम प्रोटेक्शन आपली भानगड सावरतं – शांत, ठाम आणि अव्याहत कार्यरत.
IIM नागपूर मध्ये नवोदित अभियंत्यांसमोर बोलताना, महापारेषणचे माजी अधीक्षक अभियंता रवींद्र सातपुते सर ज्ञानाच्या नुसत्या ओसंडून वाहणाऱ्या झऱ्यासारखे नव्हते, तर ते एक चालतं-फिरतं ऊर्जा संरक्षणशास्त्र होतं!
⚡ *प्रकरण १: "जळालं… पण थांबवलं!"*
*“वीज ही शक्ती आहे, पण तीही कधी चुकते. आणि जेव्हा ती चुकते, तेव्हा तिचं रक्षण करणं – हे आपलं युद्ध असतं.”*
सरांनी 1989 सालची आठवण सांगितली – एका सर्कलमधील 132 kV उपकेंद्रात Buchholz relay सक्रिय झाल्याने ट्रान्सफॉर्मरमधील अंतर्गत दोष उघडकीस आला. CB काही मिलीसेकंदात ट्रिप झाला आणि मोठा अनर्थ टळला.
👉 *शिकवण* : *संरक्षण ही चैनीची गोष्ट नाही, ती काळाची गरज आहे – आणि ती गरज सेकंदांमध्ये निर्णायक ठरते.*
🧠 *प्रकरण २: Protection म्हणजे फक्त यंत्र नव्हे – ती एक तत्त्वज्ञानसाखळी आहे!*
*सरांचं साधं पण गूढ विधान – “Protection म्हणजे रिले लावणं नव्हे, तर System सुसज्ज ठेवणं.”*
🔹 Primary Protection – Differential, Distance
🔹 Backup Protection – Overcurrent, Earth Fault
🔹 Auxiliary Protection – WTI, OTI, Buchholz, REF
*प्रत्येक relay म्हणजे न बोलता सतत जागं असलेले सैनिक, जे संकट येण्याआधीच सज्ज असतात!*
📘 *प्रकरण ३: Fault Analysis – इंजिनियरचं अंतर्मन*
*सरांनी Fault Recorder चे ट्रेसेस दाखवले. 3 सेकंदाच्या DR मध्ये, 30 वर्षांचा अनुभव लपलेला असतो, असं ते म्हणाले.*
📊 Fault location, relay pickup time, CB operation – *हे सगळं म्हणजे सिस्टमने संकट ओळखलं का याचं आत्मपरीक्षणच!*
🔐 *प्रकरण ४: संरक्षणातली व्यथा – CT/PT wiring चा खेळ*
एका वेळी REF protection ने चुकीचं ट्रिपिंग केलं. तपासल्यावर लक्षात आलं – CT polarity चुकीची होती.
सर म्हणाले, *“Protection चुकत नाही – आपण तिला चुकीचं wiring करून दिशाभूल करतो.”*
*तांत्रिक सावधता हीच खरी शहाणपणाची सुरुवात आहे* .
*📌 प्रकरण ५: आधुनिक रिले – तांत्रिक चित्तवृत्तीचं कवच*
*SEL, ABB, Siemens यांचे Numerical Relays हे केवळ उपकरणं नाहीत – ते विचारी शिलेदार आहेत.*
🔹 Event Logs
🔹 DR Waveforms
🔹 SCADA Interface
🔹 Auto-reclose Logic
सरांचं वाक्य ठळक ठसतं: “ *रिले आता बोलतात – फक्त आपल्याला त्यांची भाषा शिकायची आहे.”*
🎯 *उपसंहार – संरक्षणाची शिस्त म्हणजे शांत रणभूमीतील सज्जतेचं रणशौर्य!*
*“नवीन अभियंता होणं म्हणजे शांत पण स्फोटक रणभूमीत पाय ठेवणं. तुमचं ज्ञान म्हणजे तलवार – आणि Protection Philosophy म्हणजे तुमचं कवच.”*
सरांनी शेवटचं वाक्य जणू काळजावर कोरलं –
*“Breaker ओपन होण्या आधी एक Engineer जागा असतो – म्हणूनच दुर्घटना थांबते.”*
🌿 *अंतिम संदेश:*
*"तुम्ही वीज निर्माण करत नाही – पण तिचं रक्षण करता. म्हणूनच, तुम्ही आहात ऊर्जा क्षेत्राचे मूक पण जागृत वाघ!"*
🔖 #PowerSystemProtector
🔖 #InspiredBySatputeSir
🔖 #MahatranscoWarriors
🔖 #EngineerWithRelaySoul
