*नागपूर शहरातील EHV अंडरग्राउंड केबल प्रकल्पाची – केवळ केबल्सची नव्हे, तर विश्वास, धैर्य, शिस्त आणि भविष्यातील उजेडाची कथा.*
*कथा शीर्षक: "नागपूरच्या जमिनीखालचा उजेड – EHV अंडरग्राउंड केबल कार्याची हृदयस्पर्शी कथा"*
✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.
*प्रस्तावना* : विश्वासाच्या प्रवासाला सुरुवात
आयआयएम नागपूरच्या सभागृहात त्या दिवशी एक वेगळंच *भारलेलं वातावरण* होतं. *सभागृह भरलेलं होतं* महापारेषणच्या नव्या सहाय्यक अभियंत्यांनी – *प्रत्येकाच्या डोळ्यांत आशा, मनात तंत्रज्ञानाची ओढ आणि हातात उर्जाभविष्याच्या रचना* .
त्यांच्यासमोर उभं होतं एक *तेजस्वी व्यक्तिमत्त्व* – *नितीन सर.*
त्यांच्या बोलण्यात अनुभवाचं गाठोडं होतं, आणि त्यांच्या आवाजात तितकंच सामर्थ्य. आज ते सांगणार होते एक विलक्षण कथा – *नागपूर शहरातील EHV अंडरग्राउंड केबल प्रकल्पाची – केवळ केबल्सची नव्हे, तर विश्वास, धैर्य, शिस्त आणि भविष्यातील उजेडाची कथा.*
*प्रकरण १: जमिनीखाली उलगडलेलं स्वप्न*
नागपूर – एक शहर जेवढं वरून तेजस्वी, तेवढंच जमिनीखालूनही उर्जेच्या अदृश्य रेषांनी विणलेलं. *औद्योगिक झोन, नागरी वसाहती, मोठमोठे रिंगरोड्स आणि विकासाच्या नव्या दिशा* – *हे सगळं जोडन्यासाठी गरज होती EHV अंडरग्राउंड केबल प्रकल्पाची.*
नितीन सर म्हणाले:
*"जेव्हा तुम्ही जमिनीखाली वीज वाहणाऱ्या केबल्स टाकता, तेव्हा ती फक्त तांत्रिक कामगिरी नसते – ती एक शपथ असते. तो शहराच्या वाढत्या गरजांचा सन्मान असतो, आणि नागरिकांच्या विश्वासाची वीण असते."*
रूट सल्लेखनाचं काम सुरू झालं.
*(रूट सल्लेखनाचं (Route Survey/Alignment) काम म्हणजे काय?*
रूट सल्लेखनाचं काम म्हणजे जमिनीखाली (under the ground) किंवा जमिनीवर (overhead) वीज वाहतुकीच्या मार्गासाठी सर्वोत्कृष्ट, सुरक्षित, किफायतशीर आणि तांत्रिकदृष्ट्या योग्य असा मार्ग निवडण्याची प्रक्रिया.)
प्रत्येक रस्त्याचं भूगर्भशास्त्र, जमिनीचं स्वरूप, वाहतूक आणि पर्यावरणीय अडथळे तपासून सर्वोत्तम मार्ग निश्चित करण्यात आला.
*ही प्रक्रिया म्हणजे एखाद्या डॉक्टरने रक्तवाहिन्यांचा नकाशा मांडल्यासारखी सखोल आणि जाणीवपूर्वक होती.*
Excavation व trenching ही तांत्रिक कौशल्याची कसोटी होती. आधुनिक यंत्रसामग्री, GPS सर्व्हे, आणि सुरक्षिततेच्या कठोर नियमांची चौकट — यातून एक नवा मार्ग जमिनीखाली निर्माण होत होता.
*प्रकरण २: तांत्रिक संघर्ष आणि धैर्याची ओढ*
प्रत्येक प्रकल्पामागे एक परीक्षा लपलेली असते. येथेही तसंच झालं. एका ठिकाणी excavation करताना जमिनीखालची पाण्याची पातळी इतकी वर आली की यंत्रे बंद पडण्याच्या स्थितीत आली.
नितीन सर शांतपणे म्हणाले:
*"जेव्हा जमिनीतून तुम्हाला अडथळा दिसतो, तेव्हा ती एक संधी असते – अधिक चांगलं नियोजन करण्याची. तांत्रिक ज्ञान हे नदीसारखं असतं – प्रवाह अडवला गेला तरी ते नव्या मार्गाने पुढे जातंच."*
त्यांनी Foundation design पुन्हा तपासले . Resistivity मोजून Bentonite Clay Backfill वापरण्याचा निर्णय घेतला. Auxiliary trenches तयार करून जलनिरोधकता वाढवली. एकप्रकारे त्यांनी केवळ केबलच नाही, तर मातीशी संवाद साधून तिच्यात स्थिरता निर्माण केली.
Cable pulling ही प्रक्रिया म्हणजे अत्यंत बारीक समतोल साधण्याचं काम. Cable bending radius, insulation protection – यावर पूर्ण लक्ष देण्यात आलं. High Precision Tension Machines वापरून केबल्स सुरक्षितपणे स्थापन करण्यात आल्या.
*प्रकरण ३: सुरक्षेची शपथ आणि तांत्रिक माणुसकी*
*सुरक्षा म्हणजे यंत्राचा भाग नव्हे, ती इंजिनिअरच्या मनात खोल रुतलेली शिस्त असते* .
*"सुरक्षा ही नियमांवर आधारित नसते – ती आपल्या मनाच्या श्रद्धेवर आधारित असते. आपण केवळ स्वतःसाठी नाही, तर आपल्या संपूर्ण टीमसाठी सुरक्षित राहिलो पाहिजे."*
PPE, Ground vibration monitoring, continuous risk assessment, आणि real-time communication channels यांचं काटेकोर पालन केलं गेलं. Digital monitoring systems चा वापर करून समस्या ओळखण्याआधीच उपाययोजना सुचवण्यात आल्या.
*प्रकरण ४: उजेडाच्या शोधात – एका प्रसंगाची कथा*
एकदा, प्रकल्प अंतिम टप्प्यात असताना, एका critical junction वर अचानक fault नोंदवला गेला. संपूर्ण टीम थांबली.
*पण थांबणं म्हणजे पराभव नव्हे – तर नव्याने उभं राहण्याची संधी.*
Diagnostic tools वापरून fault location तंतोतंत ओळखण्यात आले . तिथे लगेच रिपेअर टीमने काम सुरू केलं. काही तासांत सर्व काही पूर्ववत.
नितीन सर म्हणाले:
*"अंधारात fault हा केवळ यांत्रिक त्रुटी नसते – ती एक चेतावणी असते. आणि जेव्हा आपण योग्य वेळी प्रतिसाद देतो, तेव्हा तंत्रज्ञान आणि मानवी संवेदनशीलता यांचा संगम उजेड होऊन प्रकट होतो."*
*समारोप* : आकाशाला जोडणाऱ्या जमिनीखालच्या तारांची कहाणी
शेवटच्या क्षणी नितीन सर शांतपणे बोलले:
*"हे EHV अंडरग्राउंड केबल वर्क म्हणजे एक तांत्रिक प्रक्रिया नव्हे – ती उर्जा-विश्वासाची गाथा आहे. ती शिस्तीची आणि तुमच्या अभियंता स्वभावाच्या प्रामाणिकतेची ओळख आहे. तुम्ही जिथे केबल टाकता, तिथे भविष्यातील आशा रुजवता."*
त्या दिवशी प्रत्येक नवोदित अभियंत्याच्या डोळ्यांत एक नवाच प्रकाश झळकत होता. त्यांच्या वहीच्या शेवटच्या पानावर त्यांनी लिहिलं:
*"आम्ही आहोत, विद्युतवाहिन्यांचे योजक – जिथे प्रत्येक पाऊल उजेडाकडे जातं."*
*अंतिम संदेश:*
*"EHV लाईन म्हणजे केवळ वीज वाहून नेणारी रचना नाही – ती प्रगतीची नाळ आहे. म्हणून प्रत्येक इंजिनिअरने माती, रचना, शिस्त, आणि सुरक्षितता यांची भक्कम सांगड घालावी. कारण ही लाईन उजेड देते – आणि उजेड म्हणजेच जीवन."*
*ही कथा नव्या अभियंत्यांना तांत्रिकतेच्या पुढील पायरीवर घेऊन जाईल – जिथे ज्ञानासोबत मूल्य, आणि तंत्रासोबत संवेदना असते.*
