*कथा शीर्षक: "पृथ्वीच्या गर्भातून सुरक्षेची कवचकुंडले"* (EHV Subsation Earthing)

 # *"का करतो आपण Earthing?"*

# *"आपण सर्वजण ट्रान्सफॉर्मर, सर्किट ब्रेकर, CT, PT यांच्याबद्दल बोलतो. पण विद्युत व्यवस्थेचा आत्मा कुठे आहे, माहितेय का? तो आहे ‘पृथ्वी’मध्ये.*

*कथा शीर्षक: "पृथ्वीच्या गर्भातून सुरक्षेची कवचकुंडले"*

(वैभवसंपन्न, भावस्पर्शी, ओघवती, आणि प्रेरणादायी कथा)

✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.

नागपूरच्या उन्हाने थरथरलेल्या त्या दुपारी, IIM नागपूरच्या वातानुकूलित सभागृहात महापारेषणच्या नव्या दमाच्या सहाय्यक अभियंत्यांची तुकडी सळसळत होती. प्रत्येक चेहरा उजळलेला – *माहितीच्या ओढीने, नवतेच्या कुतूहलाने*. आजच्या दिवशी काहीतरी वेगळं घडणार होतं. कारण समोर होते *एक असामान्य व्यक्तिमत्त्व — अमेय सर*. विद्युत सुरक्षेला त्यांनी धर्माची उंची दिली होती. त्यांच्या उपस्थितीने वातावरणात एक वेगळीच गंभीरता उतरली होती.

सर मंचावर आले आणि कोणतीही औपचारिक प्रस्तावना न करता त्यांनी कथा सुरू केली...

*"मी तुम्हाला एक सत्य घटना सांगतो. एकदा एका 400 kV उपकेद्रात अचानक Fault झाला. विजेचा एक झणझणीत ‘स्पार्क’ जमिनीच्या पोटातून उसळला… आणि एका कंत्राटी कामगाराच्या पायाखालचा दगड थरथरला*. त्या एका क्षणात त्याच्या मनात एकच प्रश्न उमटला – *'हे का घडलं?'*

पण त्या क्षणामागे एक गूढ, अदृश्य कहाणी होती — आणि *त्या कहाणीचं नाव होतं — Earthing System."*

सभागृह स्तब्ध झालं होतं. वीजेसारख्या अमर्याद शक्तीला वळवणाऱ्या त्या अदृश्य शस्त्राची कहाणी सरांनी उलगडायला सुरुवात केली.

✨ *भाग १: ‘मातीचं कवच’ — Earthing चे मूलतत्त्व*

*"आपण सर्वजण ट्रान्सफॉर्मर, सर्किट ब्रेकर, CT, PT यांच्याबद्दल बोलतो. पण विद्युत व्यवस्थेचा आत्मा कुठे आहे, माहितेय का? तो आहे ‘पृथ्वी’मध्ये.*

*Fault Current हा असंवेदनशील असतो* — *तो कुठंही जाऊ शकतो.* पण जर तो योग्य मार्गाने पृथ्वीपर्यंत पोहोचला नाही, तर त्याचे परिणाम विध्वंसक होतात.

म्हणूनच IS 3043 आणि IEEE Std 80 हे आपले धर्मग्रंथ आहेत.

Fault Earth पर्यंत पोहोचतो, पण त्याचा प्रवास सुरक्षित हवा.

*आपलं उद्दिष्ट काय?*

*१. माणूस वाचवणं*

*२. उपकरणं टिकवणं*

*३. Fault ला योग्य मार्गाने डिस्चार्ज करणं*

*Touch Potential आणि Step Potential* या संकल्पना फक्त तांत्रिक शब्द नाहीत — *त्या मृत्यू आणि जीवनाच्या सीमारेषा आहेत.*

आणि हो, *मानवी शरीरातून 60 mA पेक्षा जास्त करंट गेलं… तर… मृत्यू अटळ!*

म्हणूनच —

'Plate Earthing', 'Pipe Earthing', 'Counterpoise Earthing' — या फक्त पद्धती नाहीत… ही *आपली कवचकुंडले* आहेत, जीवनाच्या रणांगणात वापरण्यासाठी."

⚙️ *भाग २: ‘गणित आणि गारूड’* — *Earthing System चे डिझाईन आणि मोजमाप*

"मी वैराग उपकेद्रात काम करत होतो. Fault Level, Soil Resistivity, Step-Touch Voltage, Transfer Potential… हे सगळं मी स्वतः मोजलं.

त्या मातीची प्रतिकारशक्ती – 78 ohm-m. हा आकडा ऐकायला सोपा वाटतो. पण अशा मोजमापांनीच कोणाचा जीव वाचतो, कोणाचा जातो – हे ठरतं.

*Wenner Method वापरून Resistivity मोजणं म्हणजे जमिनीच्या गर्भातील रहस्य उकलणं.*

Chemical Treatment – Bentonite, Charcoal, Salt — ही मातीशी सुसंवादी अशी उपचारपद्धती आहे.

Stone Metal चा वापर – फक्त सजावट नाही, तो एक सुरक्षित ‘फूटपाथ’ असतो — जो Fault Current चे पृथ्वीशी नैसर्गिक संधान करतो.

PLCC System साठी स्वतंत्र Earthing, Peterson Coil वापरून System ला स्थिर ठेवणं… हे सगळं म्हणजे एक सिंफनी, जिथं प्रत्येक भाग योग्य स्वरात असतो."

🧠 मग त्यांनी एक प्रश्न विचारला –

*"का करतो आपण Earthing?"*

सभागृह गोंधळून गेलं. पण एका विद्यार्थ्यानं हळूच उत्तर दिलं —

*"कारण आमचं ज्ञान फक्त तांत्रिक नाही… आम्ही विद्युत संरक्षक आहोत. आमचं कार्य म्हणजे माणसांना सुरक्षित ठेवणं."*

अमेय सर - *"अगदी बरोबर. तुम्ही केवळ अभियंते नाही — तुम्ही विद्युत योद्धे आहात. आणि ही 'मातीतली व्यवस्था' — हे तुमचं अदृश्य पण प्रभावशाली शस्त्र आहे."*

✅ शेवटचा धक्का:

सरांनी सत्राच्या अखेरीस एक Live Fault Simulation दाखवलं.

Grid मध्ये Fault झाला, Touch Voltage गेलं 250V वर. Protective Relay प्रतिसाद द्यायला थोडा वेळ घेत होता…

पण Earthing Grid भक्कम होतं.  ग्रीड ने सगळं शोषून घेतलं.

आणि त्या माणसाचा जीव वाचला.

त्या थरारक क्षणानंतर, एक नवोदित अभियंता हळूच स्वतःशीच म्हणाला —

" *मी यासाठी आलोय. मातीतल्या अदृश्य कवचासाठी.

कारण Earthing ही केवळ माती नव्हे, ती माझी शपथ आहे!* "

*समारोप*:

*मानवी जीवनाच्या सुरक्षेचं, वीजेच्या रक्षणाचं आणि उपकेद्राच्या स्थैर्याचं खरं गमक Earthing System मध्ये लपलेलं आहे*. अमेय सरांसारखे गुरू त्या गूढतेला कथा-प्रेरणेच्या रूपात आपल्या हृदयात उतरवतात.

ही गोष्ट सांगते —

"*Fault कितीही प्रचंड असो,

जर तुमचं Earthing योग्य असेल* —

*तर वीजही तुमचं काही वाकडं करू शकत नाही!"*

(समाप्त)

🌍 सबस्टेशन अर्थिंग –  माहिती

ट्रान्समिशन क्षेत्रात काम करताना सबस्टेशनची अर्थिंग पद्धत समजून घेणं फार गरजेचं आहे.

मी एक छोटासा ब्लॉग लिहिलाय — सरळ भाषेत, व्यावहारिक दृष्टिकोनातून. वाचा, आणि अभिप्राय नक्की द्या.

👉  https://urjamantra.blogspot.com/2025/05/substaion-earthing

विद्युत अभियंत्यांना उपयोगी ठरेल अशी आशा आहे!

Link to:

• EHV Substation Earthing Design (advanced):
  “Deep dive into substation earthing design here.”

• Transformer Condition Monitoring (safety):
  “Earthing importance in transformer health is explained in Condition Monitoring.”

*कथा शीर्षक: "जमिनीशी जोडलेले स्वप्न" 🌾*(Substation Earthing)

 # *"अर्थिंग म्हणजे केवळ एक तांत्रिक संकल्पना नाही, ती एक जबाबदारी आहे — जी जमिनीशी जोडली असूनही, अखंड विश्वासाने आभाळाला आधार देते."*                                                                                                                      # *“सुरक्षा उपकरणं ही तुमच्या कुटुंबाची काळजी घेणारी कवचकुंडले आहेत.”**                                                                                                                                                                                                                              *कथा शीर्षक: "जमिनीशी जोडलेले स्वप्न" 🌾*

(प्रेरणादायी कथा — अबाधित सुरक्षेच्या मुळाशी)                                                                                                    ✍️ *लेखन* - सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी                                                                            

 *प्रस्तावना*

आयआयएम नागपूरच्या निसर्गरम्य परिसरात आज काहीतरी वेगळंच घडत होतं. हिरव्यागार गवताळ पट्ट्यांवरून सकाळचं उन्हं हळूहळू पसरत होतं. आणि त्या स्वच्छ सभागृहात, महापारेषणच्या नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांना नव्या प्रवासाची दिशा दाखवणारा एक स्फूर्तिदायक अध्याय सुरू होणार होता — “EHV Substation Earthing”.

🎙️ *“आपण ज्या जमिनीवर उभं राहून कार्य करतो, ती जमिनच आपल्याला सुरक्षिततेची खरी किल्ली देते,”* — असे म्हणून *अभय सर* यांनी आपले ओघवते, आत्मीय भाषण सुरू केलं. त्यांच्या प्रत्येक शब्दाला ज्ञानाचा गंध आणि अनुभवाची खोल रुजवण होती.

*प्रकरण १: सुरक्षेचा पाया — अर्थिंगची ओळख*

एका दूरवरच्या गावात एक लहानसं उपकेंद्र होतं. पावसाळ्याच्या एका वादळी दिवशी एक कर्मचारी एका लहानशा त्रुटीमुळे अपघातग्रस्त झाला. चौकशीत उघड झालं की — *अर्थिंग योग्य नव्हती!*

अभय सर म्हणाले, *“अर्थिंग ही केवळ तांत्रिक व्यवस्था नाही, ती आपल्या श्वासासारखी नित्य आवश्यक सुरक्षा कवच आहे. ती दिसत नाही, पण तिच्याशिवाय काहीही चालत नाही.”*

ते पुढे म्हणाले, *“जशी आपल्या शरीरातील नसा आपलं जीवन सुरळीत चालवतात, तसंच सबस्टेशनमध्ये अर्थिंग ही सुरक्षा प्रणालीच्या नसा आहेत.”*

*प्रकरण २: विद्युतशास्त्राच्या मुळाशी — मूलतत्त्वे*

सरांनी हातात एक जडशीट उचलली आणि विचारलं, “ही काय आहे?”

सर्वांनी एकत्र उत्तर दिलं, *“प्लेट अर्थिंग!”*

ते हसले आणि म्हणाले, *“बरोबर, पण ही प्लेट खरी कधी कामी येते माहीत आहे? जेव्हा सर्वात शेवटची आशा उरते, तेव्हा.”*

त्यांनी प्लेट, रॉड, स्ट्रिप आणि मेष अर्थिंगचे प्रकार सुलभ उदाहरणांसह समजावून सांगितले — *जसे की विजेचा प्रवाह म्हणजे नदी, आणि अर्थिंग म्हणजे तिची योग्य वाटचाल करणारी कालवे.*

*प्रकरण ३: डिझाईनचं विज्ञान*

एका मातीने भरलेल्या तबकाजवळ जाऊन सर म्हणाले, *“ही माती म्हणजे तुमचं कार्यक्षेत्र. जर तिचा रेजिस्टन्स जास्त असेल, तर योग्य अर्थिंग डिझाईन करणं तितकंच अवघड.”*

*त्यांनी ‘Soil Resistivity’, ‘Electrode Selection’, आणि आवश्यक resistivity limit विषयी गणितं इतक्या सोप्या भाषेत सांगितली की, प्रशिक्षणार्थ्यांना असं वाटलं — हे तर आपण रोजच्या डाळभाताइतकंच समजण्यासारखं आहे!*

*प्रकरण ४: बांधकामाचा अनुभव*

प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव देताना सरांनी गॅल्वनाइज्ड स्टील, कॉपर स्ट्रिप्स, रॉड्स आणि वेल्डिंगची प्रत्यक्ष हाताळणी पीपीटी स्लाइड वर  दाखवली.

*“ही रचना म्हणजे तुमचं ग्राउंड ग्रिड — हे बांधताना प्रत्येक वेल्ड, प्रत्येक जॉईंट म्हणजे एक जबाबदारी आहे.”*

सरांनी पर्सनल प्रोटेक्टिव्ह इक्विपमेंट्सच्या वापरावर भर देऊन सांगितलं, *“सुरक्षा उपकरणं ही तुमच्या कुटुंबाची काळजी घेणारी कवचकुंडले आहेत.”*

*प्रकरण ५: परीक्षण आणि खात्री*

Fall of Potential चाचणी प्रत्यक्ष घेताना सरांनी आकड्यांचं विश्लेषण  समजावून सांगितलं.

*“जर रेसिस्टन्स 1 ओहमपेक्षा जास्त असेल, तर ती लपलेली धोक्याची रेषा आहे,” त्यांनी गंभीरतेने सांगितलं.*

*विद्युत प्रणालीतील अदृश्य धोके दाखवणं म्हणजे टेक्निकल डायग्नोस्टिक – जसं डॉक्टर रक्तदाब पाहतो, तसं अभियंता रेसिस्टन्स पाहतो!*

*प्रकरण ६: देखभाल आणि निरीक्षण*

“ *एकदा यशस्वी अर्थिंग झाली म्हणजे काम संपलं असं मानू नका,* ” सर म्हणाले.

*corrosion, rusting, loose joints यामुळे अर्थिंग कमजोर होते, हे त्यांनी दाखवून दिलं.*

*“Routine maintenance म्हणजे त्या जमिनीशी जोडलेली विश्वासाची सततची तपासणी आहे — जीचं फलित म्हणजे शाश्वत सुरक्षा.”*

*प्रकरण ७: प्रेरणादायी केस स्टडीज*

अभय सरांनी सांगितलेली केस स्टडी अंगावर शहारे आणणारी होती — *एका उपकेंद्रात अयोग्य अर्थिंगमुळे PMU डेटा चुकीचा आला, SCADA system अडखळली  आणि संपूर्ण प्रणालीत  blackout झाला !*

दुसरीकडे एका दुसऱ्या उपकेंद्रात अत्यंत चांगली अर्थिंग करून ठेवली होती — *त्यामुळे अचानक VCB failure आला तरी प्रणाली अबाधित राहिली.*

🌟 *समारोप — जमिनीशी जोडलेली स्वप्नं*

“ *आपण जमिनीशी जोडलेलं कार्य करतो* — *पण त्यातून उभं राहतं एक स्वप्न. हे स्वप्न सुरक्षिततेचं, शिस्तीचं, आणि निष्ठेचं आहे* ,” अभय सरांच्या आवाजात त्या क्षणी एक वेगळाच भाव होता .

*“तुमचं स्वप्न जमिनीवर सुरू होतं, पण त्याचं गंतव्य आकाश आहे.”*

👨‍🎓 शेवटच्या ओळी

त्या दिवशी प्रत्येक प्रशिक्षणार्थ्याच्या अंतर्मनात एक विचार खोलवर रुजला —

*"अर्थिंग म्हणजे केवळ एक तांत्रिक संकल्पना नाही, ती एक जबाबदारी आहे — जी जमिनीशी जोडली असूनही, अखंड विश्वासाने आभाळाला आधार देते."*

ही कथा इथे संपते… *पण त्या दिवशी एका स्वप्नाला भक्कम पाया मिळाला होता.*

Link to:

• Earthing Basics:
  “Learn basic earthing concepts in Earthing.”

• EHV Substation Earthing Design:
  “For detailed design, visit EHV Substation Earthing Design.”