# *"का करतो आपण Earthing?"*
# *"आपण सर्वजण ट्रान्सफॉर्मर, सर्किट ब्रेकर, CT, PT यांच्याबद्दल बोलतो. पण विद्युत व्यवस्थेचा आत्मा कुठे आहे, माहितेय का? तो आहे ‘पृथ्वी’मध्ये.*
*कथा शीर्षक: "पृथ्वीच्या गर्भातून सुरक्षेची कवचकुंडले"*
(वैभवसंपन्न, भावस्पर्शी, ओघवती, आणि प्रेरणादायी कथा)
✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.
नागपूरच्या उन्हाने थरथरलेल्या त्या दुपारी, IIM नागपूरच्या वातानुकूलित सभागृहात महापारेषणच्या नव्या दमाच्या सहाय्यक अभियंत्यांची तुकडी सळसळत होती. प्रत्येक चेहरा उजळलेला – *माहितीच्या ओढीने, नवतेच्या कुतूहलाने*. आजच्या दिवशी काहीतरी वेगळं घडणार होतं. कारण समोर होते *एक असामान्य व्यक्तिमत्त्व — अमेय सर*. विद्युत सुरक्षेला त्यांनी धर्माची उंची दिली होती. त्यांच्या उपस्थितीने वातावरणात एक वेगळीच गंभीरता उतरली होती.
सर मंचावर आले आणि कोणतीही औपचारिक प्रस्तावना न करता त्यांनी कथा सुरू केली...
*"मी तुम्हाला एक सत्य घटना सांगतो. एकदा एका 400 kV उपकेद्रात अचानक Fault झाला. विजेचा एक झणझणीत ‘स्पार्क’ जमिनीच्या पोटातून उसळला… आणि एका कंत्राटी कामगाराच्या पायाखालचा दगड थरथरला*. त्या एका क्षणात त्याच्या मनात एकच प्रश्न उमटला – *'हे का घडलं?'*
पण त्या क्षणामागे एक गूढ, अदृश्य कहाणी होती — आणि *त्या कहाणीचं नाव होतं — Earthing System."*
सभागृह स्तब्ध झालं होतं. वीजेसारख्या अमर्याद शक्तीला वळवणाऱ्या त्या अदृश्य शस्त्राची कहाणी सरांनी उलगडायला सुरुवात केली.
✨ *भाग १: ‘मातीचं कवच’ — Earthing चे मूलतत्त्व*
*"आपण सर्वजण ट्रान्सफॉर्मर, सर्किट ब्रेकर, CT, PT यांच्याबद्दल बोलतो. पण विद्युत व्यवस्थेचा आत्मा कुठे आहे, माहितेय का? तो आहे ‘पृथ्वी’मध्ये.*
*Fault Current हा असंवेदनशील असतो* — *तो कुठंही जाऊ शकतो.* पण जर तो योग्य मार्गाने पृथ्वीपर्यंत पोहोचला नाही, तर त्याचे परिणाम विध्वंसक होतात.
म्हणूनच IS 3043 आणि IEEE Std 80 हे आपले धर्मग्रंथ आहेत.
Fault Earth पर्यंत पोहोचतो, पण त्याचा प्रवास सुरक्षित हवा.
*आपलं उद्दिष्ट काय?*
*१. माणूस वाचवणं*
*२. उपकरणं टिकवणं*
*३. Fault ला योग्य मार्गाने डिस्चार्ज करणं*
*Touch Potential आणि Step Potential* या संकल्पना फक्त तांत्रिक शब्द नाहीत — *त्या मृत्यू आणि जीवनाच्या सीमारेषा आहेत.*
आणि हो, *मानवी शरीरातून 60 mA पेक्षा जास्त करंट गेलं… तर… मृत्यू अटळ!*
म्हणूनच —
'Plate Earthing', 'Pipe Earthing', 'Counterpoise Earthing' — या फक्त पद्धती नाहीत… ही *आपली कवचकुंडले* आहेत, जीवनाच्या रणांगणात वापरण्यासाठी."
⚙️ *भाग २: ‘गणित आणि गारूड’* — *Earthing System चे डिझाईन आणि मोजमाप*
"मी वैराग उपकेद्रात काम करत होतो. Fault Level, Soil Resistivity, Step-Touch Voltage, Transfer Potential… हे सगळं मी स्वतः मोजलं.
त्या मातीची प्रतिकारशक्ती – 78 ohm-m. हा आकडा ऐकायला सोपा वाटतो. पण अशा मोजमापांनीच कोणाचा जीव वाचतो, कोणाचा जातो – हे ठरतं.
*Wenner Method वापरून Resistivity मोजणं म्हणजे जमिनीच्या गर्भातील रहस्य उकलणं.*
Chemical Treatment – Bentonite, Charcoal, Salt — ही मातीशी सुसंवादी अशी उपचारपद्धती आहे.
Stone Metal चा वापर – फक्त सजावट नाही, तो एक सुरक्षित ‘फूटपाथ’ असतो — जो Fault Current चे पृथ्वीशी नैसर्गिक संधान करतो.
PLCC System साठी स्वतंत्र Earthing, Peterson Coil वापरून System ला स्थिर ठेवणं… हे सगळं म्हणजे एक सिंफनी, जिथं प्रत्येक भाग योग्य स्वरात असतो."
🧠 मग त्यांनी एक प्रश्न विचारला –
*"का करतो आपण Earthing?"*
सभागृह गोंधळून गेलं. पण एका विद्यार्थ्यानं हळूच उत्तर दिलं —
*"कारण आमचं ज्ञान फक्त तांत्रिक नाही… आम्ही विद्युत संरक्षक आहोत. आमचं कार्य म्हणजे माणसांना सुरक्षित ठेवणं."*
अमेय सर - *"अगदी बरोबर. तुम्ही केवळ अभियंते नाही — तुम्ही विद्युत योद्धे आहात. आणि ही 'मातीतली व्यवस्था' — हे तुमचं अदृश्य पण प्रभावशाली शस्त्र आहे."*
✅ शेवटचा धक्का:
सरांनी सत्राच्या अखेरीस एक Live Fault Simulation दाखवलं.
Grid मध्ये Fault झाला, Touch Voltage गेलं 250V वर. Protective Relay प्रतिसाद द्यायला थोडा वेळ घेत होता…
पण Earthing Grid भक्कम होतं. ग्रीड ने सगळं शोषून घेतलं.
आणि त्या माणसाचा जीव वाचला.
त्या थरारक क्षणानंतर, एक नवोदित अभियंता हळूच स्वतःशीच म्हणाला —
" *मी यासाठी आलोय. मातीतल्या अदृश्य कवचासाठी.
कारण Earthing ही केवळ माती नव्हे, ती माझी शपथ आहे!* "
*समारोप*:
*मानवी जीवनाच्या सुरक्षेचं, वीजेच्या रक्षणाचं आणि उपकेद्राच्या स्थैर्याचं खरं गमक Earthing System मध्ये लपलेलं आहे*. अमेय सरांसारखे गुरू त्या गूढतेला कथा-प्रेरणेच्या रूपात आपल्या हृदयात उतरवतात.
ही गोष्ट सांगते —
"*Fault कितीही प्रचंड असो,
जर तुमचं Earthing योग्य असेल* —
*तर वीजही तुमचं काही वाकडं करू शकत नाही!"*
(समाप्त)
🌍 सबस्टेशन अर्थिंग – माहिती
ट्रान्समिशन क्षेत्रात काम करताना सबस्टेशनची अर्थिंग पद्धत समजून घेणं फार गरजेचं आहे.
मी एक छोटासा ब्लॉग लिहिलाय — सरळ भाषेत, व्यावहारिक दृष्टिकोनातून. वाचा, आणि अभिप्राय नक्की द्या.
👉 https://urjamantra.blogspot.com/2025/05/substaion-earthing
विद्युत अभियंत्यांना उपयोगी ठरेल अशी आशा आहे!
Link to:
-
EHV Substation Earthing Design (advanced):
“Deep dive into substation earthing design here.” -
Transformer Condition Monitoring (safety):
“Earthing importance in transformer health is explained in Condition Monitoring.”
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा