*#सुरक्षा म्हणजे प्रत्येक उपकरणाला सन्मान देणं* *जणू त्यांच्यात जीव आहे आणि तुम्ही त्यांच्याशी समजूतदार माणसासारखं वागायला हवं* ".
*कथा शीर्षक: "किरण सरांचं मार्गदर्शन – सुरक्षा आणि सजगतेचा पाठ"*
✍️ लेखन- सुनिलदत्त
कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी
आज
IIM नागपूरच्या परिसरात
एक वेगळीच ऊर्जा जाणवत होती. महाराष्ट्र राज्य विद्युत पारेषण कंपनीतील नव्याने
निवड झालेले सहाय्यक अभियंते, संपूर्ण विभागाच्या
भविष्यासाठी सज्ज होत होते. हे केवळ एक प्रशिक्षण सत्र नव्हतं, तर आयुष्यभर लक्षात राहावं असं अनुभवाचं
व्यासपीठ होतं. या मंचावर प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून उपस्थित होते *किरण सर* –
*अनुभव, ज्ञान आणि सजगतेचं
प्रतीक*.
*भाग १: सुरक्षेचं मूलमंत्र – जीवनाशी नातं*
किरण
सरांनी सत्राची सुरुवात एका साध्या प्रश्नाने केली, *"सुरक्षिततेचा अर्थ काय?"*
सरांचं
हे विधान सर्वांना आतून हलवून गेलं.
सर
पुढे म्हणाले, *"कंट्रोल रूम म्हणजे
आपल्या उपकेंद्राचं हृदय. इथे घेतलेला प्रत्येक निर्णय, प्रत्येक ऑपरेशन मध्ये
रक्ताभिसरणासारखी गती असते."*
(आपल्या शरीरामध्ये
हृदय हे सर्वांत महत्त्वाचं अंग असतं. ते सतत रक्त पंप करत राहतं – म्हणजेच
शरीरातील प्रत्येक भागाला योग्य वेळी ऑक्सिजन आणि ऊर्जा पोहोचवण्याचं काम करतं. जर
हृदय क्षणभर थांबलं, तर संपूर्ण शरीराचं
काम बंद पडतं.
*अगदी तसंच, ‘कंट्रोल रूम’ हे
सबस्टेशनचं हृदय आहे* . कारण: *इथे प्रत्येक निर्णय घेतला जातो* – कोणती लाईन चालू
करायची, कोणती बंद करायची, ट्रान्सफॉर्मर कधी ट्रिप झालाय, फॉल्ट कुठे आहे. *सर्व यंत्रणा इथून
नियंत्रित केल्या जातात* – जसं मेंदू आदेश देतो, तसं कंट्रोल रूममधून ब्रेकर, आयसोलेटर, बसबार यांना आदेश
जातात. *प्रत्येक ऑपरेशन योग्य क्रमाने (sequence) आणि योग्य वेळी केलं गेलं पाहिजे* – अगदी हृदयाच्या
ठोक्यांसारखं नियमित आणि समन्वयाने. *जर कंट्रोल रूममध्ये एखादी चूक झाली, तर संपूर्ण उपकेंद्राची यंत्रणा गडबडू शकते
– जसं हृदयाची गती बिघडली, की संपूर्ण शरीर
धोक्यात येतं.* *ही जागा सबस्टेशनच्या यंत्रणेचा सर्वात महत्त्वाचा आणि संवेदनशील
भाग आहे, जिथे घेतलेला
प्रत्येक निर्णय संपूर्ण व्यवस्थेच्या आरोग्यावर परिणाम करतो – अगदी हृदयाच्या
ठोक्यांप्रमाणे सतत, अचूक आणि सजग असले
पाहिजे* .)
ते सांगत होते की इंटरलॉकिंग, सिक्वेन्शियल ऑपरेशन्स, लाईन क्लिअर प्रक्रिया हे केवळ नियम नव्हेत – त्या सुरक्षा आणि विश्वासाच्या दो-या आहेत.
ते
उदाहरण देत म्हणाले – *“मुख्य बस ते ट्रान्सफर बस किंवा एक बस ते दुसऱ्या बसवर
स्विच करताना जर एकही स्टेप चुकली, तर
जसं गाडीत अचानक ब्रेक फेल झालं की गाडी बंद पडते तसं काही सेकंदात संपूर्ण ग्रिड
कोसळू शकतं.”*
यातून त्यांनी दाखवून दिलं की, प्रत्येक स्टेपमधील काळजी म्हणजेच सुरक्षा. *‘तांत्रिक शिस्त म्हणजे जीवनशिस्त.’*
*भाग ३: नोंदवही –
स्मृतींचे सुरक्षा कवच*
*"तुमचं लेखन म्हणजे तुमचं प्रतिबिंब,"* सरांनी सुस्पष्टपणे म्हटलं.
ते म्हणाले – *“रोज तुम्ही सब स्टेशनमध्येमध्ये लॉगबुक भरता, ती एक जबाबदारी आहे. तुमची नोंद – पुढच्या अभियंत्यांसाठी अनुभवांची शिदोरी असते.”*
ऑपरेशनल SOPs, चेकलिस्ट्स, गाईडलाईन्स या सर्व कागदांमध्ये *सुरक्षेचा आत्मा* लपलेला असतो.
त्यांनी उदाहरण देत स्पष्ट केलं की – *“शिफ्ट बदलताना जर योग्य माहिती दिली गेली नाही, तर ती अर्धवट माहिती उद्याच्या संकटाचं कारण ठरू शकते.”*
*भाग ४: आपत्ती
व्यवस्थापन – संकटातही संयम*
*"आपत्ती आल्यावर
घाबरू नका – कारण त्याच क्षणी तुम्ही एक लीडर होता!"*
सरांनी आपत्ती व्यवस्थापनावर बोलताना सांगितलं की, *केवळ उपकरण नाही, तर मानसिक तयारीही तितकीच महत्त्वाची आहे.*
ते म्हणाले – *“एकदा एका उपकेंद्रात अचानक स्पार्किंग सुरू झालं. अंधार, धुर, गोंधळ – पण एका ऑपरेटरने शांतपणे SOP फॉलो केलं, RLDC शी संपर्क केला, व घटनेला आवर घातला.”*
ही कथा ऐकून प्रशिक्षार्थ्यांच्या मनात एक चित्र स्पष्ट झालं – *"संकटात सावरलेलं मनच खरी यंत्रणा चालवतं."*
*भाग ५: संवाद आणि
निर्णय – संवादात सुरक्षा*
सरांनी सांगितलं की, RLDC, SLDC शी योग्य संवाद साधणे म्हणजे केवळ माहिती देणे नाही, तर *‘विश्वास निर्माण करणे’* असते
ते पुढे म्हणाले – *“ऑपरेशनमध्ये चुकीचं बोलणं म्हणजे चुकीचं बटण दाबणं. संवाद नेहमी स्पष्ट, शांत आणि अचूक असावा. आपल्या शब्दांतही सुरक्षा असावी.”
ते म्हणाले, *“प्रत्येक कमांड मागे जबाबदारी असते. जर कुणाला शंका असेल तर ती लगेच विचारणं ही कमजोरी नाही, तर ती सुरक्षा आहे."*
*समारोप* –
*भविष्याची दिशा*
सत्राच्या
शेवटी सरांचं एक वाक्य सर्वांच्या मनात ठसून गेलं –
*"सुरक्षा ही नियमांमधून नाही, तर मनातून येते. ती सवयींमध्ये रुजवा आणि तीच तुमच्या यशाची खरी शिडी ठरेल."*
सर्व
प्रशिक्षणार्थी प्रेरित झाले होते – त्यांच्या *डोळ्यांत चमक होती, आणि मनात निर्धार.*
किरण सरांनी त्यांना केवळ विद्युत सुरक्षा नाही, तर जीवनशैलीच शिकवली होती – *"सजग राहा, संयमी राहा, आणि प्रत्येक कृतीत गुणवत्ता जपा!"*
*"कार्यक्षमतेचा पाया ही सुरक्षा आहे आणि सुरक्षिततेची सुरुवात होते – आपल्याच विचारांतून."*
*आपण रोज घराच्या
दरवाज्याला कुलूप लावतो, वाहन चालवताना आरसा
बघतो – हीच सवय सबस्टेशनमध्ये जगवली, तर
प्रत्येक वीज उपकेंद्र, वीजवाहिनी तितकीच
सुरक्षित राहील – आपल्यासारखी.*
