*कथा शीर्षक: "आभाळाची टेकडी – मोनोपोल ट्रान्समिशनच्या प्रवासाची हृदयस्पर्शी गोष्ट"*

 #*"Monopole म्हणजे स्टीलचा खांब नाही – तो संवाद आहे. जमिनीशी, आकाशाशी, आणि माणसांशी."*                                                                                                                                                             *कथा शीर्षक: "आभाळाची टेकडी – मोनोपोल ट्रान्समिशनच्या प्रवासाची हृदयस्पर्शी गोष्ट"*

   ✍️ *लेखन* - सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी

IIM नागपूरच्या भव्य सभागृहात नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांची मांदियाळी जमली होती. चेहऱ्यांवर नव्या प्रवासाची ओढ, डोळ्यांत स्वप्नं, आणि मनात काहीतरी करून दाखवण्याची अस्वस्थ जिद्द. आजच्या प्रशिक्षणाचं सत्र काहीसं वेगळं होतं. मंचावर होते अनिल सर – एक अनुभवी अभियंता, ज्यांची तांत्रिक कुशलता जितकी प्रभावी, तितकाच त्यांचा अनुभव समृद्ध.

सरांनी सत्राची सुरुवात एका साध्या वाक्याने केली –

*"आज मी तुम्हाला एका खांबाची गोष्ट सांगणार आहे – पण लक्षात ठेवा, हा खांब फक्त वीज वाहत नाही, तो स्वप्नंही उभा करतो!"*

*भाग १: मार्ग निवड – दिशांच्या शोधात*

“Monopole Overhead Transmission Line Construction - Route Selection & Surveying”

अनिल सरांनी सुरुवात केली एका लहानशा आदिवासी गावाच्या कहाणीने. गाव होते सातपुड्याच्या कुशीत. तिथे जंगलं होती, डोंगर होते, नद्या आणि संस्कृतीने समृद्ध परंतु तांत्रिकदृष्ट्या अडचणीची भूभाग.

*"132kV मोनोपोल लाईन टाकायची होती. पण कुठून टाकायची? कोणताही रस्ता सरळ नव्हता, प्रत्येक वळणाला काहीसं आव्हान होतं."*

सरांनी GIS डेटा वापरला, ड्रोन सर्व्हे केला आणि त्याहून महत्त्वाचं – स्थानिक जनतेशी संवाद साधला.

*"सर्व्हे म्हणजे नकाश्यावर रेघा काढणं नाही – ती असते भविष्याकडे जाणारी दिशा. तांत्रिक अभ्यासाच्या रेषांमध्ये माणसांची स्वप्नं गुंफलेली असतात."*

*भाग २: पाया – जमिनीशी नातं*

“Foundation Design & Construction”

"एक ठिकाण होतं, जिथं भूमिगत पाण्यामुळे काम सतत अडायचं. तिथं आम्ही पारंपरिक पद्धती टाकून, नवीन तांत्रिक उपाय वापरले – RCC foundation ला विशेष waterproofing additives दिले आणि micropile anchoring वापरली."

अनिल सरांचं मत स्पष्ट होतं –

*"Monopole चा खंबीरपणा फक्त स्टीलच्या जाडीवर नाही ठरत – पाया मजबूत असावा लागतो. आणि तो पाया, जमिनीत जितका खोल असतो, तितकाच खोल तुमच्या अभ्यासात आणि दृष्टीकोनात असावा लागतो."*

*भाग ३: टॉवर उभारणी – आभाळाशी संवाद*

“Tower Erection & Conductor Stringing”

शहराच्या मध्यभागी – रहिवासी व व्यापारी भागातून एक महत्त्वाची लाईन उभी करायची होती. मोठ्या क्रेनसाठी जागा नव्हती. सरांच्या मार्गदर्शनाखाली टीमने रात्री १२ ते सकाळी ४ या वेळेत काम पूर्ण केलं.

*"Urban मोनोपोल erection म्हणजे एकप्रकारे शस्त्रक्रिया – वेळेच्या धारावर चालणं. चुकायला वाव नाही, आणि अचूकतेला पर्याय नाही."*

Stringing करताना त्यांनी sag-tension नियंत्रण, लाईव्ह वाहतुकीसोबत समन्वय, आणि safety protocols कसे पाळले याचे अनुभव शेअर केले – *प्रत्येक कृतीत तंत्रज्ञान आणि धैर्याचं संतुलन स्पष्ट होतं.*

*भाग ४: केस स्टडी – अनुभवातून आलेली शिकवण*

*Case  – मुंबईतील ताणाचं काम:*

220kV मोनोपोल एका दाट वस्तीमध्ये उभा करायचा होता. लोक चिंतेत – *“खांब आमच्या घरावर तर नाही ना पडणार?”*

*सरांनी 3D simulation करून दाखवलं, लोकांशी थेट संवाद साधला आणि भीती विश्वासात बदलली. काम वेळेआधी पूर्ण झालं.*

*समारोप – धक्का तंत्र*

अनिल सर शेवटी म्हणाले –

*"Monopole म्हणजे स्टीलचा खांब नाही – तो संवाद आहे. जमिनीशी, आकाशाशी, आणि माणसांशी."*

*"तुम्ही route निवडता, पाया घालता, erection करता – पण शेवटी तुम्ही एक विश्वास उभा करता."*

तेवढ्यात त्यांनी हातात एक छोटं मॉडेल घेतलं – आणि अतिशय हळुवारपणे म्हटलं,

*"हा खांब मी उभा केला नाही – माझ्या टीमनं उभा केला. आणि आता, माझी टीम म्हणजे तुम्ही सगळे!"*

सभागृहात टाळ्यांचा कडकडाट झाला.

*सामान्य तांत्रिक गोष्टींचा स्पर्श जेव्हा माणसांच्या भावना, निसर्गाशी आणि जबाबदारीशी जोडला जातो – तेव्हा तो ‘प्रकल्प’ नसतो, तो एक प्रेरणा असतो.*

*आणि आज ती प्रेरणा, ‘आभाळाची टेकडी’ म्हणून सर्वांच्या मनात कोरली गेली.*

*कथा शीर्षक: “गॅसच्या कुशीतली वीज – GIS चे अद्भुत जग”*

 *"GIS हे फक्त सबस्टेशन नाही, ते एक तत्त्व आहे – जिथे तंत्रज्ञानालाही एक शिस्त लागते, आणि अभियंत्याच्या मनालाही एक सौंदर्य.

*कथा शीर्षक: “गॅसच्या कुशीतली वीज – GIS चे अद्भुत जग”*

  ✍️ *लेखन* - सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी                                                                              *स्थळ* : आयआयएम नागपूर

*प्रसंग* : महापारेषणच्या नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांचा इंडक्शन प्रशिक्षण

*मार्गदर्शक* : विजय सर, अभियंता प्रशिक्षक

 *भाग १: कुजबुजत्या शांततेतली तेजस्वी सुरुवात*

 आयआयएम नागपूरच्या सभागृहात शांतपणे बसलेले नवखे पण तेजस्वी डोळ्यांचे अभियंते – *चेहऱ्यावर जिज्ञासा आणि काळजात एक धडधड.* त्यांच्या समोर उभे होते विजय सर – एक अनुभवी प्रशिक्षक, ज्यांच्या स्वरात *ज्ञानाची गोडी आणि अनुभवाची खोली* होती.

 ते हसत म्हणाले,

*"आज आपण अशा एका तंत्रज्ञानाबद्दल बोलणार आहोत – जे इतकं शक्तिशाली आहे की संपूर्ण शहर उजळवू शकतं, आणि तरीही इतकं शांत आहे की त्याच्या अस्तित्वाचाही आवाज लागत नाही. नाव आहे – Gas Insulated Substation – GIS!”*

एक क्षण शांततेचा… आणि मग त्यांनी सुरुवात केली एका अनोख्या गोष्टीने –

 *“जसं एखादी शांततामय शाळा असते – जिथे बाहेरचा गोंगाट नाही, पण आतमध्ये विचारांची ऊर्जा अखंड वाहत असते, तसं हे GIS सबस्टेशन. ध्वनीहीन, पण प्रचंड सामर्थ्यवान.”*

 *भाग २: GIS चे रहस्यमय अवयव – विज्ञानाच्या आतल्या श्वासासारखे*

 प्रोजेक्टरवर एक after-glow दिलेलं व्हिज्युअल. विजय सर प्रत्येक अवयवाकडे अलगद हात फिरवत, त्याचे काम स्पष्ट करत गेले.

 *Gas-Insulated Circuit Breaker* – *"हा आहे विजेचा सेनापती – कोणत्याही अतिरेकी भाराला क्षणार्धात रोखणारा."*

 *Disconnector आणि Earth Switches* – " *जसं एखादा सुरक्षारक्षक दरवाज्याशी सजग उभा असतो, तसं हे यंत्र, कोणतीही चूक होऊ न देणारे."*

 *Busbars, CTs & PTs* – *"वाहतूकदार, निरीक्षक आणि मोजमाप करणारे – हे आहेत या व्यवस्थेचे नाजूक पण महत्त्वाचे भाग."*

 *SF₆ गॅसच्या चेंबर्स* – *"जसं शल्यचिकित्सकाच्या ऑपरेशन थिएटरमध्ये निर्जंतुकीत वातावरण असतं, तसं इथं SF₆ गॅसचं कवच – प्रत्येक घटकाला सुरक्षित ठेवतं."*

 ते म्हणाले,

*"GIS म्हणजे केवळ तांत्रिक गोष्ट नाही – ती एक प्रणाली आहे जिथं प्रत्येक भागाचं एक कार्य, एक कर्तृत्व आहे."*

*भाग ३: उभारणी – भूमिगत विजेच्या मंदिराचं शिल्प*

 *"एखादं सुंदर मंदीर घडवताना जशी प्रत्येक कोरीव मूर्ती काळजीपूर्वक तयार होते, तसं GIS उभारणं ही तंत्रज्ञान आणि संयमाची तपश्चर्या आहे."*

 ते पुढे म्हणाले,

*"Foundation RCC पासून Roof Sheet पर्यंत, प्रत्येक स्टेपला अचूकतेची गरज. GIS panels ची स्थापना, cable trenches चं नियोजन – हे सारं एक orchestra आहे!"*

 *आणि डिझाइन?*

*"EMI shielding, seismic stability, gas leakage detection, temperature control – हे सर्व म्हणजे एका विचारशील अभियंत्याचा हस्ताक्षर असतं."*

 *भाग ४: देखभाल – नजरेआड पण मनात साठलेली जबाबदारी*

 “एकदा पुण्यातल्या GIS मध्ये अचानक SF₆ चा दाब कमी झाला. आमच्या इंजिनिअरने दररोज चालणाऱ्या visual inspection मध्ये ते ओळखलं – आणि त्याच दिवशी refilling पूर्ण केलं. कोणतंही shutdown लागलं नाही!”

 विजय सर म्हणाले,

*“ही यंत्रणा बोलत नाही, पण ती सतत संवाद साधत असते – गॅसच्या कणांमधून, तापमानाच्या बदलांमधून. जर तुम्ही तिला ऐकलं, तर ती तुमच्यावर विसंबते.”*

 ते सांगतात –

*"SF₆ चा योग्य वापर, leakage detectors, vacuum pumps, PPE किट – या गोष्टी maintenance नाहीत, त्या श्रद्धा आहेत."*

 *भाग ५: उद्याचा प्रवास – ग्रीन ऊर्जा आणि बुद्धिमान सबस्टेशन्स*

 *“तंत्रज्ञान कधीही थांबत नाही,* ” विजय सरांनी सांगितलं.

" *आता SF₆ ला पर्याय शोधले जात आहेत – Green Gas, Hybrid GIS, Remote diagnostics, आणि AI-based condition monitoring – ही उद्याची दिशा आहे."*

 *"GIS आता केवळ स्थिर नाही, तर intelligent होतंय "*

 *भाग ६: संदेश – गॅसच्या कुशीतून उमटणारा ध्वनीविरहित संदेश*

 प्रशिक्षणाच्या अखेरीस विजय सर थांबले… सभागृहात पुन्हा तीच निर्वात शांतता… आणि मग त्यांनी शब्दांची वीज सोडली:

 *"GIS काय शिकवतं माहीत आहे?"*

 *"की ताकद म्हणजे गोंगाट नव्हे. संयम, शिस्त, अचूकता, आणि अंतर्मुख शांतता यांचा संगम म्हणजे ऊर्जा."*

 *"GIS हे फक्त सबस्टेशन नाही, ते एक तत्त्व आहे – जिथे तंत्रज्ञानालाही एक शिस्त लागते, आणि अभियंत्याच्या मनालाही एक सौंदर्य."*

 शेवटी…

 सभागृहात केवळ एक नजरेचा आवाज होता – *जिज्ञासेने भरणाऱ्या डोळ्यांचा.*

 *प्रत्येक तरुण अभियंत्याच्या मनात आता GIS नव्हतं,*

*तर एका नव्या अभियंता दृष्टिकोनाचं बीज होतं…*

गॅसच्या कुशीतली *ती विजेसारखी ऊर्जा – शिस्तबद्ध, नादरहित, पण तेजस्वी.*

*कथा शीर्षक: "पृथ्वीखाली धावणारी वीज – EHV केबल्सचा प्रवास"*

 # *जमिनीच्या गर्भातली जादू – EHV Cable Systems**                                                                                                                                      “ *Conductor म्हणजे तिचं हृदय,*

*Insulation म्हणजे तिची त्वचा,*

*Sheath म्हणजे कवच –*

*आणि या सगळ्यावर उभी आहेत  आपली  शहरं, उद्योग, मेट्रो आणि आधुनिक जीवनशैली.”*         

*कथा शीर्षक: "पृथ्वीखाली धावणारी वीज – EHV केबल्सचा प्रवास"*                                                                                                                ✍️ *लेखन* - सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी                                                       *स्थळ* : आयआयएम नागपूर

*प्रसंग* : महापारेषणच्या नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांचे प्रेरणादायी प्रशिक्षण सत्र

*मार्गदर्शक* : विलास सर – अनुभवाने भारलेले, तंत्रज्ञानाच्या गाभ्यातले पण मनाने कवी

प्रोजेक्टरवर प्रकाश पडतो आणि विलास सरांचा भारदस्त, पण हळवा आवाज ऐकू येतो –

*“आज मी तुम्हाला एका अशा विजेची कथा सांगणार आहे, जी आकाशात चमकत नाही… पण पृथ्वीच्या अंतरंगातून धावते.*

ही वीज नजरेआड आहे, पण तिच्या अस्तित्वाशिवाय आधुनिक शहरांचा  श्वासोच्छ्वासही  अशक्य.

*ही आहे – EHV केबल्सची कथा… जमिनीखाली धावणाऱ्या विजेची कहाणी!”*

*भाग १: जमिनीच्या गर्भातली जादू – EHV Cable Systems*

“ही केबल म्हणजे विजेचा राजमार्ग… पण तो अंधारात आहे.

त्याचं संरचनात्मक सौंदर्य, त्याचं शिस्तबद्ध अस्तित्व – ते सामान्य डोळ्यांना दिसत नाही,

पण त्याशिवाय  घरातला दिवा पेटणार नाही.”

“ *Conductor म्हणजे तिचं हृदय,*

*Insulation म्हणजे तिची त्वचा,*

*Sheath म्हणजे कवच –*

*आणि या सगळ्यावर उभी आहेत  आपली  शहरं, उद्योग, मेट्रो आणि आधुनिक जीवनशैली.”*

EHV केबल्स म्हणजे शहरीकरणाच्या काळातली यंत्रयुगातील *नव्या नसा*  – ज्या जमिनीखाली असूनही हजारो लोकांचे आयुष्य उजळवतात.

*भाग २: भूमीमापन ते नियोजन – Pre-Installation Considerations*

विलास सर नोंदवही उघडतात.

*“एका उत्तम शल्यक्रियेसाठी जसं रुग्णाचं पूर्ण इतिहास घ्यावं लागतं,*

*तसं EHV केबल टाकायच्या आधी जमिनीचं भूगर्भशास्त्र समजून घ्यावं लागतं.”*

जमिनीचा प्रकार, उष्णता वहन क्षमता,

EMF प्रतिबंध, रूट मंजुरी, जलवाहिन्या, केबल trench मध्ये पाणी साचण्याची शक्यता –

*सगळं सखोल अभ्यासावं लागतं.*

“मुंबईत आम्ही एक प्रकल्प केला. सर्व प्लॅनिंग झालं होतं.

पण रस्ता संपता संपता एक नाला समोर आला –

आणि आम्ही डिझाईन बदललं  नसतं , तर करोडोचं नुकसान झालं असतं.”

शिक्षण?

*योजना नीट केली, तर तांत्रिक अडथळे आणि अपयश यांचं सावट दूर राहतं.*

*भाग ३: भूमीचा श्वास – Cable Laying Techniques*

सर आता प्रत्यक्ष कामाची दृश्यं दाखवतात –

ट्रेंचिंग मशीन, केबल ड्रॅमची ओढणी…

“EHV केबल टाकणं म्हणजे पृथ्वीवर surgery करणं.

Depth अचूक असली पाहिजे.

Bending radius ओलांडलं  तर केबल दमते.

Sheath bonding चुकीचं झालं, तर EMF त्रास देतो.

Backfilling म्हणजे फक्त खड्डा भरायचा नाही –

तर त्या केबलला मोकळा श्वास द्यायचा असतो.”

*तांत्रिक कामही काळजीने, प्रेमाने आणि समजूतदारपणाने करावं लागतं,*

हे ते शिकवतात – शब्दांनी नव्हे, उदाहरणांनी.

*भाग ४: केबलची परीक्षा – Post-Installation Testing*

“केबल टाकली म्हणजे काम झालं असं नाही,”

विलास सर म्हणतात.

“सर्जरीनंतर टेस्टिंग करावं  लागते – केबलचं  ही तसंच”

*VLF टेस्ट, Sheath टेस्ट, Partial discharge टेस्ट –*

*या सगळ्या म्हणजे आरोग्याच्या तपासण्या.*

“पुण्यात एका डेपोमध्ये आम्ही HV टेस्ट केली –

केबल चालू करण्याआधीच एक गंभीर दोष सापडला.

वेळ  मिळाला, तर नुकसान टळतं – आणि तेच अभियंत्याचं यश असतं.”

*भाग ५: केबलचं आरोग्य – Maintenance & Fault Repair*

“तांत्रिक कामामध्येही माया असते –

Routine Maintenance म्हणजे joints तपासणं,

Thermal Scanning म्हणजे तिच्या तापमानाचं निरीक्षण,

Sheath Monitoring म्हणजे ती सजीव असल्याचं लक्षण!” 

Fault Detection चा किस्सा सांगताना विलास सर हसतात –

*“Time Domain Reflectometer वापरून एका faulty केबलचा दोष आम्ही 672 मीटरवर शोधला होता –*

*आणि खोदल्यावर बरोबर तिथंच जळालेली केबल सापडली!”*

ही केबल बोलत नाही…

पण अनुभवी अभियंत्याला ती हाक मारते – योग्य दिशेनं.

*भाग ६: धक्का तंत्र आणि अंतिम संदेश*

सगळं शांत होतं… विलास सर थांबले.

शब्द जणू थोडे घशात अडकले… आणि मग ते बोलले –

“ही EHV केबल जमिनीखाली आहे –

पण तिचं सामर्थ्य आकाशाइतकं आहे.

ती दृश्य नाही, पण ती स्पंदन आहे –

प्रत्येक कोपऱ्यात पोहोचवणारी जीवनवाहिनी.”

“तुम्ही जेव्हा ही केबल हाताळाल,

तेव्हा केवळ वायर नाही, तर जणू एखादी जिवंत नस हातात घेतल्यासारखं भान ठेवा.

तिला टेक्निकल ज्ञानाची गरज आहे, पण त्याहून अधिक

संवेदनशीलतेची गरज आहे.”

सत्र संपलं…

*पण नवोदित अभियंत्यांच्या मनात वीज वाहू लागली होती –*

*विचारांची, जबाबदारीची आणि नव्या महाराष्ट्रा च्या उभारणीची.*