# *"तुमच्या मनात उपकेंद्र उमटतंय का?"* *"जर ते काळोखात अडकलेलं असेल,*
*तर ते प्रकाशात आणणं – ही तुमची जबाबदारी आहे."* # *डिझाईन ही संकल्पना आहे, पण सुरक्षितता ही संस्कृती आहे.* *कथा शीर्षक: वीजेनं गुंफलेली वाट* ✍️ *लेखन* - सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी *स्थळ* : IIM नागपूर
*वेळ* : सकाळी १०:३०
*प्रसंग* : महापारेषणच्या नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांचा प्रेरणादायी दिवस
प्रशिक्षणकक्षात शांतता पसरली आहे. विजय सर माईक हातात घेतात. नजर उठवून प्रत्येकाच्या चेहऱ्याकडे शांतपणे पाहतात, एक क्षण घेतात… आणि अगदी सहजपणे म्हणतात—
"आज मी तुम्हाला एक
गोष्ट सांगतो…
एका अद्भुत प्रवासाची— *जिथे वीज फक्त वायरमधून नाही, तर मनामनांतून वाहते."*
*भाग १: उपकेंद्र –
लोखंड नाही, ती एक सजीव धडधड*
"एका लहानशा गावाच्या कुशीत, डोंगराच्या पायथ्याशी 220/33kV उपकेंद्र उभं राहिलं. त्या दिवसापासून गावाला केवळ वीज नव्हे, तर दिशा मिळाली."
विजय सर पुढे सांगतात—
*"उपकेंद्र म्हणजे
फक्त Busbar, CT, PT, CB यांची यादी नाही,*
*ती एक जिवंत रचना असते—जिचा श्वास म्हणजे वीज, आणि धडधड म्हणजे सुरक्षा."*
त्या एका लोखंडी चौकटीतून घराघरांमध्ये विश्वास वाहतो, शेतामध्ये आशा पोचते आणि प्रत्येक रुग्णालयात धडधडतं एक जीवदान.
ते नवोदित अभियंत्यांना वेगवेगळ्या प्रकारांची ओळख करून देतात:
*Switching Substation – जिथे वीजेचे मार्ग बदलतात, जणू वाहतूक नियंत्रक!*
*Step-up/Step-down Substation – जिथे व्होल्टेज बदलतं, जणू आपल्या भावना – कधी उंचावलेल्या, कधी स्थिर.*
*GIS Substation – शहराच्या धकाधकीत सामावलेली आधुनिक जादू – जिथे जागा कमी, पण कार्यक्षमतेत तडजोड नाही.*
*भाग २: रचना –
जिथून सुरक्षेचं आणि यशाचं गणित सुरू होतं*
*"Substation Layout म्हणजे केवळ जागेचं वाटप नव्हे – तो म्हणजे वीजप्रवाहाचा शिस्तबद्ध प्रवास."*
विजय सर जुन्या आठवणींत जातात—
"मी एकदा एका
उपकेंद्राचा Layout पुन्हा डिझाईन
केला.
त्या
रचनेमुळे fault clearance वेळ ३ सेकंदांनी
कमी झाला… आणि
लाखो रुपयांचं नुकसान टळलं. त्या क्षणी समजलं— *Layout म्हणजे केवळ डिझाईन नव्हे, तर नियती बदलणारी रचना."*
ते Single busbar, double busbar आणि breaker-and-a-half या रचनांमधील कार्यक्षमतेच्या छटा उलगडतात—जणू एखाद्या संगीतात ताल लावल्यासारखं.
*भाग ३: केबल
व्यवस्थापन – पृष्ठभागाखाली असलेली जबाबदारी*
ते म्हणतात—
"Power supply system म्हणजे उपकेंद्राचं
हृदय –
*AC-DC systems, battery chargers, UPS, Earthing – ही सगळी रक्षणासाठी सज्ज यंत्रणा."*
त्यांच्या आवाजात गंभीरता येते, आठवणीत जातात…
"एकदा एका Substation मध्ये fire barrier फेल झाला…
कारण
केबल duct नीट seal केलेल्या नव्हता.
छोटंसं
short circuit होतं, पण परिणाम महाभयंकर होता.
तिथून समजलं— *केबल म्हणजे केवळ वायर नाही, ती एक जबाबदारी आहे."*
त्यांनी जणू समजावलं – *डिझाईन ही संकल्पना आहे, पण सुरक्षितता ही संस्कृती आहे.*
भाग
४: धक्का तंत्र – जे मनाला भिडतं
विजय सर थांबतात. एक श्वास घेतात. मग हळूच विचारतात—
*"तुमच्या मनात
उपकेंद्र उमटतंय का?"*
सर्वजण नजरेनं 'हो' म्हणतात.
ते पुढे म्हणतात—
*"जर ते काळोखात
अडकलेलं असेल,*
*तर ते प्रकाशात आणणं – ही तुमची जबाबदारी आहे."*
"तुमच्या हातात
असलेलं Layout, Design, Cable Routing
– या
सगळ्या गोष्टी
केवळ
आकृत्या नाहीत, त्या हजारो
लोकांच्या जीवनरेषा आहेत.
आणि
त्या प्रत्येक चालू दिव्याच्या मागे जरी तुमचं नाव नसेल,
तरी तुमचं कार्य त्यामध्ये झळकत असेल."
समारोप
– *एक अभियंता म्हणजे काय?*
" *तुम्ही फक्त Trainee नाही –*
*तुमच्या हातात
वीजेच्या भविष्यासाठी एक नकाशा आहे.*
*त्या नकाश्यातून
तुम्ही हजारो कुटुंबांना उजाळा देणार आहात,*
*तेव्हा हे काम समर्पणानं, जबाबदारीनं आणि आदरानं करा."*
" *एक अभियंता फक्त Switchgear वा Control Panel सांभाळत नाही –*
*तो शेतकऱ्याचा
विश्वास,*
*रुग्णालयातील लाईफ
सपोर्ट,*
*आणि विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासातील उजेड सांभाळतो!"*
*कथा संपली* … *पण
त्या प्रशिक्षणकक्षात एक नवं तेज तयार झालं होतं.*
उपकेंद्र आता त्यांच्या मनात एका योजनेसारखं नव्हे, तर धडधडणाऱ्या जबाबदारीसारखं जिवंत होतं…
*तुमचं हे अभियंता
आयुष्यही अशीच "वीजेनं गुंफलेली वाट" ठरो…*
हेच
विजय सरांच्या शब्दांतून उमटलं.
