🧠 कथा शीर्षक: *" रिले चा ऋषिवेश – शरद सरांचे सर्किटमधील संस्कार!"* ( Understanding the concept of Electrical Drawing)

 *"टेक्निकल ज्ञान हे शास्त्र आहे – पण ते समजून घेणं ही कला आहे!"*                                                                                       

  *शिकणं म्हणजे आकृत्या वाचणं नव्हे – त्या  समजून घेणं आहे**                                                                                                                                                                *"SCADA ला जोडलेले Alarms – फक्त बीप नव्हेत, ते Transformer च्या वेदनांचे स्वर आहेत."*                                                 

🧠 कथा शीर्षक: *" रिले चा  ऋषिवेश – शरद सरांचे सर्किटमधील संस्कार!"*

(रिले चा  ऋषिवेश" म्हणजे – विद्युत संरक्षणात कार्यरत असलेल्या त्या ‘मौनातील महाज्ञाना’चे रूप, जे अखंड शांततेत काम करत राहतं, आणि जिथे धोका तिथे रक्षण करतं – ऋषिवेषात)                                                                                                                       

🔰 *प्रस्तावना* :

*आयआयएम नागपूरच्या सभागृहात सकाळची शांतता विराजमान होती. पावसाच्या पहिल्या सरीप्रमाणे शरद सरांचा आवाज सभागृहात झरण्यास लागला. हा पाऊस माहितीचा नव्हता – तो होता अनुभवाचा, ज्ञानाचा आणि डोळस व्यावसायिक दृष्टीकोनाचा.*

त्यांचा विषय: *"Substation मधील  ट्रान्सफॉर्मरचे कंट्रोल व प्रोटेक्शन सर्किट ड्रॉइंग्स – समजून घेणे व अर्थ लावणे"*

*पण खरे सांगायचे तर, विषय सर्किटचा असला तरी संदेश ‘संस्कारांचा’ होता.*

🧠 *प्रकरण १: रिले म्हणजे कोड नव्हे – संस्कारांचे भाष्य*

                                                                                  *"86 आणि 87 – काही ओळखताय का?"*

शरद सरांचा प्रश्न पडद्यावर झळकला. सर्वांच्या भुवया उंचावल्या.

सर म्हणाले –

*"86 म्हणजे Master Trip Relay – निर्णयाचा किल्ला,*

*87 म्हणजे Differential Relay – सत्याचा संरक्षक!*

*हे अंक नाहीत, हे शक्तिपीठाच्या आत्म्याचे प्रहरी आहेत."*

*विद्युत संरक्षणाचे हे रिलेम्हणजे नुसते साधन नव्हेत – ते ट्रान्सफॉर्मरच्या जीवनसंरक्षणाची जबाबदारी घेणारे कुशल संरक्षक आहेत. प्रत्येक रिले म्हणजे एक संस्कार … प्रत्येक फॉल्ट म्हणजे त्याच्या कर्तव्यातील कसोटी.*

⚡ *प्रकरण २: रिलेच्या रेषांतून संरक्षणाची कविता*

                                                                                                                                                                         सरांनी सांगितलं,

" *प्रत्येक सर्किट म्हणजे कवच* – *यंत्रणेला वाचवणारी कवच-कविता!* "

*Tripping & Closing Circuit – ब्रेकरला श्वास देणारे नाडीवृत्त.*

*Annunciation & Supervision – SCADA/DAS ची संवादरेषा.*

*DC Supply Monitoring – संरक्षणाची अखंडित ऊर्जा.*

सर म्हणाले,

*"Trip Circuit Supervision म्हणजे देवदूत – त्याचं आरोग्य तपासणं ही आपली आध्यात्मिक जबाबदारी आहे!* "

*🔍 प्रकरण ३: Ferrule – फक्त नंबर नव्हे, ती एक शिस्तबद्ध कथा आहे*

                                                                                                                                                                          एक पॅनल ड्रॉइंग उघडत सर म्हणाले,

"CPL1, CPL2– *हे फक्त ferrule  क्रमांक नाहीत, ही माहितीची नांदी आहे.*

*Ferrule म्हणजे अक्षरशः ‘अनुशासनाची माळ’.*

*ती व्यवस्थित असेल, तर चुकांनाच जागा राहत नाही!"*

🛠️ *प्रकरण ४: प्रोटेक्शन – नियतीशी जोडलेली जबाबदारी*

                                                                                                                                                                    *प्रत्येक Relay म्हणजे एक यंत्रणेतिल सेनापती:*

87 – *Differential Relay:* अंतरंगातले दोष शोधतो

64 – *REF:*  सूक्ष्म फॉल्टही टिपतो

67 – *Directional OC* : प्रवाहाची दिशा ओळखतो

50 LBB – *Local Breaker Backup* : जेव्हा मुख्य अपयशी ठरतं, तेव्हा हा जागा घेतो

 सर हसत म्हणाले,

*"प्रोटेक्शन समजून घेतलं नाही, तर सिस्टीम जरी सुरु असली तरी ती सुरक्षित नसते!"*

🔔 *प्रकरण ५: Buchholz, WTI, PRV – यंत्रणेचे अंतरात्मा*

                                                                                                                                                                      सरांनी सांगितले –

*"SCADA ला जोडलेले Alarms – फक्त बीप नव्हेत, ते Transformer च्या वेदनांचे स्वर आहेत."*

Buchholz Relay: अंतर्गत गॅस तयार होत असल्याचे संकेत

WTI (Winding Temp. Indicator): जळणाऱ्या विचारांचे तापमान

PRV (Pressure Relief Valve): ताणाचा उद्रेक

*"हे अलार्म ऐका… दुर्लक्ष केलं तर ते शांत होतात – पण यंत्रणाही त्यांच्याबरोबर थांबते!"*

🎓 *प्रकरण ६: शिकणं म्हणजे आकृत्या वाचणं नव्हे – त्या  समजून घेणं आहे*

                                                                                                                                                                     प्रशिक्षणार्थींनी एक प्रश्न विचारला:

"J1, J2 , K1, K2 म्हणजे काय?"

सर हसले –

"शाब्बास! हा प्रश्न विचारणं म्हणजे शास्त्रशुद्ध समजुतीची पायरी चढणं आहे. प्रत्येक Ferrule, Letter, Number , टर्मिनल ब्लॉक, प्रत्येक वायरिंग – एक कथा सांगतं.

ती ऐका, ती समजा – आणि मग ती ऊर्जा बनते!"

💡 समारोप: *“प्रत्येक वायरमध्ये बुद्धी असते – ती सन्मानाने हाताळा!”*

                                                                                                                                                                        सत्राच्या शेवटी सर म्हणाले –

*"तुम्ही जेव्हा एक पॅनल उघडता – तेव्हा एखादं विश्व उलगडतं.*

*तुम्ही ट्रिप सिग्नल शोधता – तेव्हा ट्रान्सफॉर्मर तुमचा विद्यार्थी बनतो!"*

त्यांचा आवाज हलक्या मंद गतीने थांबला – पण प्रत्येक अभियंत्याच्या मनात एक नवं  सर्किट जागं  झालं …

#RelayRahasya #PowerDrawingsSpeak #FromSymbolsToSafety

📐⚡🧠

"टेक्निकल ज्ञान हे शास्त्र आहे – पण ते समजून घेणं ही कला आहे!"

📡 कथा शीर्षक: "डिजिटल परिवर्तनाची ठिणगी "* (Digital Substation))

 *डिजिटल उपकेंद्र हे फक्त यंत्र नव्हे – ते आहे तंत्र, मंत्र आणि प्रेरणेचं जिवंत स्वरूप.*                                                    

 📡 कथा शीर्षक: "डिजिटल परिवर्तनाची ठिणगी "*

*(एक डिजिटल उपकेंद्राच्या उत्क्रांतीची प्रेरणादायी कहाणी)*

✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.                                                                         

 *प्रस्तावना*

ही केवळ तारांची आणि ट्रान्सफॉर्मरची रचना नव्हती...

*ही होती – एका दृष्टिकोनाची क्रांती, जिथं पारंपरिक काळोखातून तंत्रज्ञानाच्या प्रकाशाकडे वाटचाल सुरू झाली होती.*

*जिथं “सिग्नल” केवळ इलेक्ट्रॉनिक नसून संवाद बनले, आणि उपकेंद्र हे उर्जा व्यवस्थापनाच्या पुढील पातळीवर पोहचले.*

*प्रकरण १: पारंपरिक अंधारातलं उपकेंद्र*

दूर एका पठारावर वसलेलं 132/33kV उपकेंद्र – जिथं सर्वकाही पारंपरिक होतं.

तिथं काम करणारा मितवा, एक ताजातवाना सहाय्यक अभियंता, दिवस-रात्र कागदपत्रं, तुटकी वायरिंग, आणि तातडीच्या कॉल्स यामध्ये अडकलेला होता.

एक दिवस अचानक Transformer  ट्रिप झाला… सहा गावं एका क्षणात अंधारात बुडाली.

मितवाच्या मनात ठिणगी चमकली –

*"हे पुन्हा होऊ नये, यासाठी यंत्रं नव्हे तर विचार बदलायला हवेत… आणि त्याचा आरंभ ‘डिजिटल’ पासून व्हायला हवा!"*

*प्रकरण २: डिजिटल सबस्टेशन म्हणजे काय?*

एका प्रशिक्षण वर्गात मितवाला ‘डिजिटल सबस्टेशन’ या संकल्पनेची ओळख झाली.

तिथं त्याने ऐकलं:

Analog wiring – गेलं काळाच्या पडद्याआड

Fiber Optics – झालं संवादाचं नवं माध्यम

Conventional Relays – IEDs ने घेतली जागा

IEC 61850, SCADA, SAS – तंत्रज्ञानाने दिला सुसंवाद

GOOSE Messaging – झाली मिलिसेकंदात सुरक्षा क्रिया

*उपकेंद्र हे आता केवळ 'Switching Point' नव्हे, तर 'Smart Decision Centre' होतं.*

*प्रकरण ३: मितवाचं स्वप्न – डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन*

स्वप्न केवळ स्वप्न न राहावं म्हणून मितवाने सुरुवात केली:

Merging Units साठी स्वतंत्र केबिन

CT/PT Signals चं digitization

GOOSE messaging द्वारे ट्रिप/क्लोज सिग्नल < 4ms

GPS Clock – अचूक Time Synchronization

Cybersecurity – VLAN, Firewalls, Secure Access

*जसजसा दिवस सरकला, तसतसं एक उपकेंद्र नव्या रूपात आकार घेत होतं.*

*प्रकरण ४: डिजिटल उपकेंद्र – एक नवा श्वास*

सात महिन्यांच्या अथक प्रयत्नांनंतर, अखेर तो ऐतिहासिक दिवस उगवला.

“ पहिले पूर्णतः डिजिटल उपकेंद्र – 132/33kV” या नावानं उद्घाटन झालं.

SCADA स्क्रिनवर आता फॉल्ट यायच्या आधीच अलर्ट दिसू लागले.

Auto-reclosing, sectionalizing, remote diagnostics –

सगळं काही एका क्लिकवर, एका दृष्टिक्षेपात!

*प्रकरण ५: “नजरेतून सिग्नल, सिग्नलमधून संरक्षण”*

मितवाच्या मार्गदर्शनाखाली उपकेंद्रातील प्रत्येक क्रिया “Pre-Programmed & Pre-Diagnosed” झाली.

📊 *डिजिटल फायद्यांचं वास्तव:*

वायरिंगमध्ये ४०% घट

Fault Isolation वेळ ३५% नी कमी

Site Visit ५०% नी घट

Cyber Audit मध्ये १००% गुण

*डिजिटल तंत्रज्ञान केवळ काम सुकर करत नव्हतं, ते विश्वासार्हतेची नवी व्याख्या देत होतं.*

* *प्रकरण ६: कंपनी वर्धापन दिनाच्या कार्यक्रमाच्या  व्यासपीठावरून ऊदगार **

कंपनी वर्धापन दिनाच्या कार्यक्रमाच्या  व्यासपीठावरून मितवा म्हणाला:

*“डिजिटल सबस्टेशन म्हणजे सिग्नलचं जाळं नव्हे, तो आहे संवाद, गती, आणि निर्णयक्षमता यांचा संगम .*

*आजचं उपकेंद्र उर्जा पारेषण करतं, पण त्याचबरोबर ते समजतं, शिकतं आणि उत्तरही देतं.”*

*त्याचे शब्द केवळ तांत्रिक नव्हते… ते होते प्रत्येक अभियंत्याच्या अंतःकरणातून उमटणारे आव्हान.*

*समारोप*

ही कथा केवळ एका उपकेंद्राची नाही…

*ही आहे स्मार्ट ग्रिड क्रांतीची सुरूवात* .

मितवाच्या कष्टांनी आणि दृष्टिकोनाने पेटलेली ही ठिणगी, आज अनेक अभियंत्यांच्या अंतर्मनात पेटतेय.

*डिजिटल उपकेंद्र हे फक्त यंत्र नव्हे – ते आहे तंत्र, मंत्र आणि प्रेरणेचं जिवंत स्वरूप.*

#DigitalTransformation #SmartGridIndia #MSETCLInspires #IEDs #GOOSE #DigitalIndia #SubstationRevolution ⚡📡📘

🌿 *कथा शीर्षक: * शाश्वत वीजतेज – CSR ची सामाजिक ऊर्जा* (Corporate Social Responsibility- CSR)

 *महापारेषणसारखी कंपनी CSR द्वारे केवळ सामाजिक बांधिलकी निभावत नाही, ती समाजासाठी सजीव ऊर्जा बनून उभी राहते.*

*“जेव्हा वीज फक्त दिवा पेटवत नाही, तर मन उजळवते… तेव्हाच ती CSR होते.”*                                                                             

*🌿 *कथा शीर्षक: * शाश्वत वीजतेज – CSR ची सामाजिक ऊर्जा*                                                                                                                                                              ✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.                                                                               

🌟 *प्रस्तावना* :

त्या दिवशी आयआयएम नागपूरच्या व्यासपीठावर एक अनोखी स्फूर्ती नांदत होती , हर्षदा  मॅडम, AGM (HR, Corporate Office),  बोलत होत्या CSR (कॉर्पोरेट सोशल रेस्पॉन्सिबिलिटी ) वर – पण केवळ एक योजनेप्रमाणे नव्हे... तर एक सामाजिक विद्युतप्रवाह म्हणून. जशी वीज ट्रान्सफॉर्मरद्वारे प्रवाहित होते, तशीच CSR ही समाजमनाच्या खोल कप्प्यांमध्ये आशेची, सन्मानाची आणि विकासाची ऊर्जा पुरवत असते.

🔶 *प्रकरण १: “२ टक्के – पण मनापासून”*

                                                                                    "CSR म्हणजे काय?" – या साध्या पण खोल प्रश्नाने त्या सुरुवात करतात.

*“भारतीय कंपनी कायद्यानुसार नफ्याच्या किमान २% सामाजिक कार्यासाठी खर्च करणे बंधनकारक आहे. पण महापारेषणसारख्या कंपनी साठी  ही जबाबदारी नसून ती एक आत्मिक कर्तव्य आहे.”*

२०१५ पासून महापारेषणने CSR धोरण कार्यान्वित केले. २०२१ मध्ये त्यात सुधारणा करत, मुलींच्या शिक्षणापासून आदिवासी भागांच्या विद्युतीकरणापर्यंत हजारो प्रकल्प उभारले. CSR इथे एक टक्केवारी नसून समाजासाठी वाहिलेलं मन आहे.

🏗️ *प्रकरण २: ‘CSR’ची रचना – जबाबदारीची ऊर्जा शृंखला*

                                                                                     मॅडमनी CSR ला एक सुसंगत आणि पारदर्शक यंत्रणेच्या चौकटीत उभं केलं:

🔹 CSR समिती – CMD, वित्त संचालक, स्वतंत्र संचालक, प्रकल्प प्रमुख

🔹 CSR कार्य समिती – HR, लेखा,  जनसंपर्क अधिकारी

🔹 झोनल मुख्य अभियंते – CSR चे मैदानी दूत, जे ग्रामीण भागांमध्ये दिवा लावत नाहीत, तर भविष्य उजळवत असतात.

ही रचना म्हणजे CSR ची  ट्रान्समिशन सिस्टिम – केंद्रातून सुरू होणारी आणि शेवटच्या गावापर्यंत पोहोचणारी.

💠 *प्रकरण ३: सामाजिक ऊर्जा – जिथे गरज, तिथे महापारेषण*

CSR ही योजना नसून, ती माणसांच्या डोळ्यात आशेचा दीप पेटवणारी कृती आहे:

🟢 *शिक्षण* – मुलींसाठी निवासी शाळा, स्कॉलरशिप, रोजगाराभिमुख प्रशिक्षण

🟢 *आरोग्य* – मोबाइल वैद्यकीय युनिट्स, आरोग्य तपासण्या, एड्स जनजागृती

🟢 *सक्षमीकरण* – महिला बचत गट, आदिवासी आणि वंचित घटकांसाठी उपक्रम

🟢 *अंतर्गत सुविधा* – विद्युतीकरण, स्वच्छता गृह, सामुदायिक सभागृह

*या प्रकल्पांमधून केवळ वीज नाही, तर आत्मसन्मान, शिक्षण आणि आरोग्याच्या शक्यता प्रवाहित होतात.*

📢 *प्रकरण ४: CSR – केवळ ‘ब्रँड’ नव्हे, तर निष्ठेची अभिव्यक्ती*                                                                                                                                                                         *“CSR म्हणजे जाहिरातींचा फलक नाही. ना ती केवळ प्रतिष्ठेची गोष्ट आहे. CSR हे सामाजिक जबाबदारीचे निखळ प्रतिबिंब आहे,” मॅडम ठामपणे सांगतात.                                                                                                           *CSR चा वापर कर्मचाऱ्यांसाठी लाभ किंवा कोणत्याही राजकीय देणगीसाठी करता येत नाही – ती एक विश्वासार्हता आहे, जे वीजेइतकी पारदर्शक असावी लागते.*

*📁 प्रकरण ५: दस्तऐवज, काटेकोरपणा आणि   परीणामकारकता                                                                                                                                             🔹 अंमलबजावणीचे ३ मार्ग – थेट संस्था, नोंदणीकृत एजन्सी किंवा सामूहिक CSR

🔹 दस्तऐवजांची आवश्यकता – प्रकल्पाचा तपशील, नोंदणी प्रमाणपत्र, आर्थिक अहवाल

🔹 Unspent CSR Account – निधी वापर न झाल्यास ३० दिवसांत स्वतंत्र CSR खात्यात वर्ग करणे बंधनकारक

मॅडम म्हणतात, *“शिस्त म्हणजे विकासाची गारंटी – CSR मध्ये ती अत्यावश्यक आहे.”*

*💖 प्रकरण ६: “तुम्हीच CSR आहात”*

                                                                                    कार्यक्रमाच्या शेवटी एक तरुण प्रशिक्षणार्थी म्हणाली, “मॅडम, CSR समजलं… *पण ‘महापारेषण’चा सामाजिक चेहरा पहिल्यांदाच अनुभवला.”*

त्यावर मॅडम शांतपणे उत्तर देतात:

*“जेव्हा एखादा अभियंता अंधारात असलेल्या गावात वीज नेतो, तेव्हा तो केवळ तांत्रिक सेवा देत नाही… तो समाजाला दिशा देतो. तो स्वतःच CSR असतो.”*

🔚 *समारोप: CSR – Corporate Spirit with a Heart                                                                                                                                                                 *महापारेषणसारखी कंपनी CSR द्वारे केवळ सामाजिक बांधिलकी निभावत नाही, ती समाजासाठी सजीव ऊर्जा बनून उभी राहते.*

*“जेव्हा वीज फक्त दिवा पेटवत नाही, तर मन उजळवते… तेव्हाच ती CSR होते.”* 

#CSRWithSoul 🔌 | #PowerWithPurpose 🌱 | #MahatranscoCares ⚡

🚁 *कथा शीर्षक: "आधुनिक ड्रोणाचार्य – योगेश सर आणि आकाशातून आलेली क्रांती!"* (Power line inspection & Fault finding by Unmanned Arial Vehicle ( UAV/Drone))

 *ड्रोन हे खेळणं नव्हे, तर भविष्याचं शस्त्र आहे!"*

🚁 *कथा शीर्षक: "आधुनिक ड्रोणाचार्य – योगेश सर आणि आकाशातून आलेली क्रांती!"*

✍️ लेखन: सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण, जेजुरी

🔹 *प्रस्तावना* – आकाशाला गवसणी घालणारे क्षण

सकाळची कोवळी उन्हं, IIM नागपूरचा परिसर तेजस्वी ऊर्जेने न्हालेला. महापारेषणमधील नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांचं प्रेरण पातळी प्रशिक्षण (इंडक्शन ट्रेनिंग) सुरु होतं. त्या दिवशीचं विशेष आकर्षण होतं – प्रवेश नव्हता, पण प्रेरणा होती!

अभियंता व प्रशिक्षक योगेश भामरे सर यांचं सत्र, *काही अपरिहार्य कारणामुळे प्रत्यक्ष होऊ शकलं नाही.* *पण त्यांचा दृष्टिकोन, अनुभव आणि सादरीकरणावर आधारित ही कथा — ही केवळ टेक्नॉलॉजीची गोष्ट नाही, तर दृष्टीचं संस्कारशिक्षण आहे!*

🔹 *भाग १ – जंगल, डोंगर आणि झाडावरचा माणूस*

*"पूर्वी लाइन इन्स्पेक्शन म्हणजे धाडसाची चाचणी!"*

सर सांगतात, *"टॉवरवर चढणं, झाडझुडपांतून वाट काढणं, आणि कधी कधी प्राणांवर बेतणं... हेच आपलं नेहमीचं रूटीन होतं ."*

एका तरुण अभियंत्याने मिश्कीलपणे विचारलं, *"सर, हे म्हणजे 'मंकी पेट्रोलिंग', बरोबर ना?"*

सर हसले. *"बरोबर! पण त्या काळाचं स्थान आता आभाळाने घेतलंय – आता आपण आकाशातून पाहतो, आणि समस्यांना लांबून ओळखतो."*

*🔹 भाग २ – ड्रोन उडतो आणि दृश्य बदलतं*

"२०१९. आमच्या विभागात पहिल्यांदा DJI M300 RTK ड्रोन हातात आला. सुरुवातीला तो केवळ खेळण्यासारखा वाटला. पण लवकरच कळलं – *ड्रोन हे खेळणं नव्हे, तर भविष्याचं शस्त्र आहे!"*

*त्याच्यासोबत होता Zenmuse H20T कॅमेरा –*

🔹 20 MP Zoom

🔹 थर्मल इमेजिंग

🔹 1200 मीटर लेसर

🔹 55 मिनिटं फ्लाईट टाईम

🔹 दररोज – 400kV लाईनवर 30 टॉवर्स, 220kV वर 60 टॉवर्सचे निरीक्षण

*"हा ड्रोन म्हणजे केवळ एक यंत्र नव्हे, तर ती होती नजरांची क्रांती."*

🔹 *भाग ३ – आकाशातून पाहिलं आणि अंतःप्रवाह समजले*

*"आधी जे काम आठवडाभर लागायचं, आता ते एका उड्डाणात पूर्ण होऊ लागलं."*

सर एक थर्मल इमेज दाखवतात – *एका टॉवरवरील अल्प तापमानवाढ.*

*"ही वाढ Fault ची खूण होती – जी झाडाझुडपांच्या आड लपलेली होती. ड्रोनमुळे ती सहज सापडली."*

*Fault types?*

🔹 Vegetation encroachment

🔹 Loose jumpers

🔹 Bird nests

🔹 Corrosion

*"फक्त दोन ऑपरेटर – आणि संपूर्ण Line-wise रिपोर्ट तयार!"*

🔹 *भाग ४ – धक्का तंत्राचा क्षण: वेळ निघून जात होता...*

"एका दुर्गम भागात Fault होता . चार दिवस मॅन्युअल पेट्रोलिंग – पण काही सापडलं नाही."

"पाचव्या दिवशी मी स्वतः ड्रोन उडवलं. फक्त १८ मिनिटांत निष्कर्ष – *एका टॉवरवरील झिजलेला क्लॅम्प तापमान वाढीचं मूळ कारण."*

*"त्याच दिवशी दुरुस्ती झाली – आणि टाळला गेला एक संभाव्य ब्लॅकआउट!"*

योगेश सर म्हणाले,

*"हेच तंत्रज्ञानाचं सौंदर्य आहे – पाण्यात उडी मारण्याआधी लाटांची दिशा समजून घेणं!"*

🔹 *भाग ५ – भविष्याचं आकाश*

*"आज आपण थर्मल इमेजिंग वापरतो – पण उद्याचं तंत्रज्ञान अजून मोठं आहे:"*

🔹 LiDAR Mapping – अचूक त्रिमितीय भूपृष्ठ विश्लेषण

🔹 Real-Time AI Fault Detection

🔹 Satellite + Drone Data Fusion

🔹 AR गॉगल्स – लाईव्ह तपासणी थेट डोळ्यांसमोर

*"कदाचित उद्या तुम्ही डिजिटल सबस्टेशन मॉनिटरिंग सांभाळाल. हे केवळ टेक्नॉलॉजी प्रशिक्षण नाही – हे प्रशिक्षण आहे विवेकाचा विकास!"*

🔹 *समारोप* – तुमच्या हातात आहे ती कंट्रोल स्टिक!

"ड्रोन पायलटच्या हातात कंट्रोल स्टिक असते – पण दिशा तोच ठरवतो.

*तसंच – तुमच्या निरीक्षणामुळे एक गाव प्रकाशमान होतं… किंवा अंधारात राहतं!"*

🔹 *शेवटची ओळ – एक द्रष्टा अभियंता*

*"डोंगर चढणारा अभियंता शूर असतो,*

*पण आकाशातून दोष टिपणारा अभियंता — तो असतो द्रष्टा!*

*आणि त्या द्रष्टेपणाचं नाव आहे — आधुनिक ड्रोणाचार्य – योगेश सर!"*

*ही आहे महापारेषणच्या नव्या युगाची कथा* — *जिथे अभियंते केवळ यंत्रे चालवत नाहीत, तर आकाशाला दिशा देतात!* 🚁💡💪

🔁 *कथा शीर्षक: “विजेच्या वर्तुळात – महाराष्ट्राचा ट्रान्समिशन प्रवास”* (State Transport Utility)

 *“STU म्हणजे आकड्यांचं गणित नव्हे – हे आहे भविष्याचं स्वप्न. जे राज्याच्या ऊर्जेच्या गरजा ओळखतं, त्यांना दिशा देतं आणि त्या दिशेने चालण्यासाठी रस्ता बांधतं* .”                                                                                    

 *“शहरं फक्त माणसांनी भरलेली नाहीत – ती ऊर्जा मागणीनं भारलेली आहेत.”*                                                                                                                                   

 🔁 *कथा शीर्षक:  “विजेच्या वर्तुळात – महाराष्ट्राचा ट्रान्समिशन प्रवास”*      

                                                                                    ✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.    

                                                                                       🌅 *प्रस्तावना* :

नवोदित अभियंत्यांनी आयआयएम नागपूरच्या सभागृहात प्रवेश केला तेव्हा त्यांच्या नजरेत नुसता उत्साह नव्हता –  होती एक जिज्ञासा, एक ध्यास. समोर उभे होते

 *Chief Engineer, STU – पीयूष शर्मा सर* , *ज्यांच्या प्रत्येक शब्दामागे होती दृष्टी, ज्यांच्या प्रत्येक विचारामागे होती ऊर्जेच्या प्रवाहाची सूत्रबद्धता.*

*ते आले होते केवळ शिकवायला नव्हे, तर ऊर्जेच्या नियोजनाचा आत्मा उलगडायला.*

⚙️ *प्रकरण १: STU –(STATE TRANSMISSION UTILITY) महाराष्ट्राच्या ऊर्जेचा शिल्पकार*

                                                                                    सरांनी सुरुवात केली,

*“STU म्हणजे आकड्यांचं गणित नव्हे – हे आहे भविष्याचं स्वप्न. जे राज्याच्या ऊर्जेच्या गरजा ओळखतं, त्यांना दिशा देतं आणि त्या दिशेने चालण्यासाठी रस्ता बांधतं* .”

📖 *Electricity Act 2003 मधील Section 39 ही अधिनियमाची शिला – STU ची जबाबदारी ठरवते:*

*Intra-state transmission system चं योजना, विकास व संचालन.*

*उत्पादन केंद्रापासून ग्राहकाच्या खांबापर्यंतचा प्रत्येक विद्युत प्रवास STU च्या सूक्ष्म नियोजनावर आधारित असतो.*

🧠 *प्रकरण २: नियोजनाची नाडी – STU चं Planning Framework*

                                                                                   “पाया मजबूत नसेल, तर ट्रान्समिशनची  इमारत कोसळायला वेळ लागत नाही.”

STU चं नियोजन MEGC-2020 मधील Regulation 12.13 नुसार कार्यरत.

त्यात येतात –

Generation Evacuation

Load Forecasting

Substation Planning

Inter-state Interlinking

आणि Contingency (N-1, N-1-1), Voltage Stability, Reactive Power Balance यासारख्या तांत्रिक घटकांचा अभ्यास.

*📊 प्रकरण ३: अभ्यास – नियोजनामागचं विज्ञान*

                                                                                   *“एक EHV Line उभी करायची असेल, तर फक्त टावर आणि कंडक्टर पुरेसे नसतात.*

*त्यासाठी लागतो – Load Flow, Short Circuit, Transient Stability अभ्यास.”*

या तांत्रिक पायाभरणीसाठी STU ला आवश्यक असतो:

SLDs (Single Line Diagrams)

 डेटा

मार्गाचं स्केच

लाईनची लांबी

स्थलदर्शक माहिती

हे सगळं मिळून एक उपकेन्द्र शक्य की अशक्य हे ठरवतं.

🌐 *प्रकरण ४: महाराष्ट्राचा ट्रान्समिशन नकाशा – एक गतिमान यंत्रणा*

                                                                                     “आपण एका गुंतागुंतीच्या पण सुंदर ट्रान्समिशन संरचनेत जगतोय.”

789 सबस्टेशन्स

55,977 CKM ट्रान्समिशन लाईन्स

1.6 लाख MVA क्षमतेची वहनशक्ती

आणि पुढील १० वर्षांत ₹1.54 लाख कोटींची भव्य गुंतवणूक –

*कारण ही केवळ सेवा नव्हे, तर एक उत्तरदायित्व आहे!*

🌆 *प्रकरण ५: शहरे – ऊर्जा मागणीचे केंद्रबिंदू*

 *“शहरं फक्त माणसांनी भरलेली नाहीत – ती ऊर्जा मागणीनं भारलेली आहेत.”*

*MMR* , पुणे, नागपूर, नाशिक, संभाजीनगर – 2030 पर्यंत 70% लोड वाढ.

*Data Centres* : 7000 MW नवीन लोड

*Pumped Storage Plants* : 50 GW MoUs

*Hydrogen Clusters* : रायगड – हरित ऊर्जेची नवदिशा.

*यासाठी हवी नवीन दृष्टी, अवकाश, आणि नियोजन.*

🏙️ *प्रकरण ६: रिंग नेटवर्क – विश्वासाचं चक्र पूर्ण*

                                                                                 *“रिंग म्हणजे फक्त वायरचा फेरा नाही – ती एक मन:शांती आहे.”*

MMR आणि पुण्यासाठी 765 kV च्या रिंग नेटवर्कचं नियोजन

N-1 संरचना

स्मार्ट SCADA

*तांत्रिक, मानव आणि मानसिक सुरक्षा यांचं त्रिसूत्री एकत्रित!*

⚖️ *प्रकरण ७: नियामक व्यवस्थेचा मान आणि संवाद*

                                                                              *“विजेचं नियोजन म्हणजे केवळ इंजिनीयरिंग नव्हे – ती एक नियामक शिस्त आहे.”*

MERC सोबतचे सुसंवाद –

ARR (Aggregate Revenue Requirement)

TTSC (Total Transmission System Cost ) &

TCR (Transmission Capacity Rights) of Intra State Transmission System 

*उपयोगकर्त्यांसोबतची सुनावणी, स्पष्टीकरणं – हे सगळं STU च्या शिस्तबद्धतेचं दर्शन घडवतं.*

🧭 *प्रकरण ८: नवोदित अभियंते – ऊर्जेच्या युगाचे शिल्पकार*

                                                                                   *“तुम्ही आता टॉवर उभे करणारे  अभियंते नाही –*

*तुम्ही ऊर्जा स्वावलंबनाचे दिशादर्शक आहात!”

त्यासाठी STU मध्ये शिकावं लागेल –

Load Mapping

Stakeholder Coordination

GIS Tagging

आर्थिक अंमलबजावणी 

*तेव्हाच तयार होईल एक परिपूर्ण अभियंता – दृष्टिसंपन्न नियोजक.*

🔚 *समारोप:*

                                                                                *“विजेचं महाजाल म्हणजे केवळ वायरचं जाळं नाही –*

*ते आहे गरज, धोरण, विज्ञान आणि जबाबदारी यांचं सुसंवादित वर्तुळ.”.*        

 *सरांच्या या सखोल संवादानं प्रत्येक नवोदित अभियंत्याच्या अंत:करणात दृष्टीची ठिणगी चेतवली.*

*कारण प्रत्येक ट्रान्समिशन लाईन मागे असतो एक विचार,* *आणि त्या विचाराची दिशा ठरवते STU – राज्याच्या ऊर्जेच्या स्वप्नांचा मुख्य शिल्पकार.*

*#STUWithVision #TransmissionForTomorrow #MaharashtraEnergyFuture* ⚡📊📍

💧*कथा शीर्षक: " डीसी अर्थ लीकेजची कथा"* (DC Earth Leakage)

 *DC लीकेजचं मूळ बहुतेक वेळा यंत्रणेत नसतं – ते असतं आपल्या "डोळस तपासणीच्या अभावात".*

*डीसी अर्थ लीकेज ही केवळ एक तांत्रिक अडचण नव्हे...*

*ती अभियंता म्हणून आपली संवेदनशीलता, चिकाटी आणि विचारशीलता तपासणारी परीक्षा आहे.*

*💧कथा शीर्षक: " डीसी अर्थ लीकेजची कथा"*

✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.

🌅 *प्रस्तावना* :

आज सर्वांचं लक्ष होतं व्याख्यानाच्या विषयाकडे — "DC Earth Leakage". विषय तांत्रिक, पण जे बोलणार होते , ते फक्त तांत्रिक नाही... ते होते प्रेरणेचा झरा.

त्यांनी पॉवर पॉइंट उघडण्याऐवजी मनाचं दार उघडलं...

🔎 *प्रकरण १: "दिसत नाही, पण असतं!"*

सर म्हणाले –

*“कधी-कधी धोका इतका गुप्त असतो की त्याचं अस्तित्व जाणवायला वेळ लागतो. DC लीकेज तसंच आहे – शांत, पण विध्वंसक.”*

*तांत्रिक भाषेत सांगायचं झालं, तर जेव्हा DC सर्किटमधील पॉझिटिव्ह किंवा निगेटिव्ह लाईन कुठेतरी ग्राउंडला संपर्क करते, तेव्हा निर्माण होतो एक अदृश्य पण जिवघेणा शत्रू – DC अर्थ लीकेज.*

*परिणाम?*

*अनपेक्षित ट्रिपिंग*

*कंट्रोल सर्किटचे विचित्र वागणे*

*ब्रेकर ऑफ होण्याचे अनावश्यक प्रसंग*

*आणि कधी कधी – संपूर्ण यंत्रणेला अस्थिर करणारा बसबार फॉल्ट*

"हे अगदी तसंच आहे," सर म्हणाले,

*"जसं कुठेतरी आत खोल खोल दुखणं असतं, जे टेस्ट केल्याशिवाय सापडत नाही… पण शरीर मात्र सतत थकलेलं राहतं."*

💧 *प्रकरण २: "कारणं लपलेली, परिणाम भयानक"*

सरांनी अगदी साध्या शब्दांत सांगितलं —

*"एक लहानशी चूक — एक ढिला लग्ज् , एक ओलसर पॅनल, एक जुना टेप... आणि संरक्षण सिस्टीमचं गणित कोलमडतं!"*

*DC लीकेजचं मूळ बहुतेक वेळा यंत्रणेत नसतं – ते असतं आपल्या "डोळस तपासणीच्या अभावात".*

कधी केबलमध्ये ओलावा, कधी रिंग लग्ज् चा सैल जोड, तर कधी टेम्पररी काम जुगाडाने ‘manage’ केलेलं असतं... *पण शेवटी निसर्ग आणि वीज यांना फसवता येत नाही.*

🧪 *प्रकरण ३: "शोधण्याची नाजूक कला"*

*“सत्य शोधणं म्हणजे दिवा लावणं. आणि त्या दिव्याची ज्योत म्हणजे तपशीलांची चाचणी.”*

सरांनी जेव्हा DC लीकेज शोधण्याच्या पद्धती समजावल्या, तेव्हा त्या केवळ टेस्ट नव्हत्या – त्या होत्या अनुभवी डॉक्टराच्या तपासण्या.

*व्होल्टेज इम्बॅलन्स टेस्ट*

– पॉझिटिव्ह व निगेटिव्ह ते ग्राउंड व्होल्टेजचा फरक पाहून दोषाचा दिशा समजते.

*DC क्लॅम्प मीटर*

– जसं डॉक्टर ECG लावतो, तसं हे उपकरण थेट केबलच्या हृदयात डोकावून सांगतं – कुठे रक्तस्राव आहे.

*ऑन-ऑफ ग्राउंडिंग टेस्ट*

– सर्किटमध्ये जमिनीशी जोड वेळोवेळी तोडून दोष ओळखण्याची हळुवार पण हुशार युक्ती.

💡 *प्रकरण ४: "एक छोटा उपाय, एक मोठा प्रकाश"*

कथेत खरा उजेड आला तेव्हा सरांनी *गिरवली उपकेंद्राची एक सत्यघटना सांगितली.*

तिथं DC लीकेज सतावत होतं. परंपरागत उपाय, चाचण्या, इन्सुलेशन टेस्ट — सगळं निष्फळ.

तेव्हा सरांनी शोधला एक विनाखर्चाचा उपाय —

एक छोटासा बल्ब, एक रेझिस्टर आणि थोडं निरीक्षण!

जिथे थोडंसं लीकेज होतं, तिथं बल्ब मंद उजळायचा… आणि दोषाचं स्थान अगदी स्पष्ट व्हायचं.

*"जिथं अंधार आहे तिथं दिवा लागतो… आणि तो दिवा स्वस्त पण शाश्वत असतो!"*

📘 *प्रेरणादायी आठवण:*

सरांनी एकदा लिहिलं होतं —

*“सोल्यूशन शोधणं सोपं आहे…*

*पण टिकावू आणि सर्वसमावेशक सोल्यूशन शोधणं म्हणजे अभियंत्याचं खरं सामर्थ्य!”

🛤️ *समारोप: "दोषात दिवा, प्रयोगात प्रगती"*

*डीसी अर्थ लीकेज ही केवळ एक तांत्रिक अडचण नव्हे...*

*ती अभियंता म्हणून आपली संवेदनशीलता, चिकाटी आणि विचारशीलता तपासणारी परीक्षा आहे.*

*सरांसारखा अनुभवी अभियंता केवळ तांत्रिक ज्ञान देत नाही,*

*तो मनात नवा उजेड पेटवतो — आणि प्रत्येक युवा अभियंत्याला स्वतःचा ‘दिवा’ शोधायला शिकवतो.*

✨ *अंतिम संदेश:*

“ *DC अर्थ लीकेज शोधणं म्हणजे जमिनीवर पाय ठेवून, आकाशात दिवे लावणं.*

*प्रत्येक अभियंत्यानं एकदा का हृदयाने तांत्रिक अंधार ओळखायला शिकलं…*

*की मग त्याचं ज्ञान हेच पुढचं प्रकाश बनतं!”*

– समाप्त –

*(एक प्रेरणादायी, अनुभवाधारित कथा – जे ज्ञान फक्त शिकलं जात नाही, ते जगावं लागतं.)*

ही कथा शशांक जेवळीकर सरांच्या Linkedin पोस्टवर आधारित आहे.

(Understanding & Eliminating DC Earth Leakages)

https://www.linkedin.com/posts/shashank-jewalikar-24083b18_understanding-eliminating-earth-leakages-activity-7334883989331005441-7_m3?utm_source=share&utm_medium=member_android&rcm=ACoAAElcXE0BzsZoavu5opbkazM9KRN33-TKVi4

📈 *कथा शीर्षक: “शक्तीरेषेचा संरक्षक – अनिल सर आणि ट्रान्समिशन अभियंत्यांची दूरदृष्टी”*

 *"वीज ही जर राष्ट्रशक्ती असेल, तर ट्रान्समिशन प्रोटेक्शन अभियंता म्हणजे तिचा कवचधारी योद्धा!"*

*"तुम्ही वायर नाही, अभियंता आहात. आणि अभियंता म्हणजे सतत स्थित्यंतर स्वीकारणारा शिल्पकार!"*

📈 *कथा शीर्षक: “शक्तीरेषेचा संरक्षक – अनिल सर आणि ट्रान्समिशन अभियंत्यांची दूरदृष्टी”*

(हृदयस्पर्शी, प्रेरणादायी, आणि तांत्रिकतेशी नाते सांगणारी कथा)

✍️ *लेखन*- सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी.     

                                                                          *प्रस्तावना* : प्रकाशाचा प्रवास 

आयआयएम नागपूरच्या सभागृहात आज विद्युतशक्तीच्या गाभ्याशी जोडलेलं एक व्यक्तिमत्त्व बोलत होतं — अनिल सर. वीज पारेषण क्षेत्रात निष्ठेने कार्य केलेल्या या अनुभवी अभियंत्याच्या अनुभवांची शिदोरी आज नवोदित सहाय्यक अभियंत्यांसमोर पुनः एकदा उलगडणार होती.

*पण हे भाषण केवळ AC/DC, BDV, IR, किंवा OLTC यांचं तांत्रिक विवरण नव्हतं… ही होती एक यंत्रांच्या, निर्णयांच्या आणि ध्येयांच्या जिवंत झळाळीने नटलेली एक प्रेरणादायी कथा — "एक ट्रान्समिशन अभियंत्याची".*

⚡ *प्रकरण १: सबस्टेशन आणि लाइन मेंटेनन्स – अनुभवांच्या विद्युत रेषा                                                                                                                                                               अनिल सरांनी त्यांच्या पहिल्या पोस्टिंगचा किस्सा सांगितला — एक अत्यंत दुर्गम आणि तांत्रिक दृष्टिकोनाने आव्हानात्मक ठिकाण. एक disconnect switch बायपास करताना फेल झाला होता. लाइन ट्रिप झाली, गाव अंधारात गेलं. लोक ओरडले, "वीज गेली!" पण सर म्हणाले:

*"ग्रिडचा समतोल राखणं हे आपलं कर्तव्य आहे, आणि अंधार पडलाच तर आपणच पुन्हा प्रकाश आणणारे  असतो."*

त्यांनी IR टेस्टिंग, BDV मापन, SF6 गॅस तपासणी, OLTC तपासणी आणि टॉर्क टाइटनिंग यांसारख्या बाबींचं महत्त्व पटवून दिलं — *जणू एका हृदयाच्या ठोक्यांसारख्या त्या प्रक्रिया.**

लाइन पॅट्रोलिंगसाठी त्यांनी दिलं एक *तत्त्वज्ञान* :

*झाडांच्या वाढीवर लक्ष ठेवा, ती झाडेच  भविष्यात अडथळा ठरू शकतात .*

*FLIR कॅमेराद्वारे तापमानाच्या छटा ओळखा — कारण उष्णता म्हणजे व्यथेची पहिली खूण.*

*ICA – Insulated Cross Arms — आधुनिक शहरांमधल्या विजेच्या नाजूक वाटांवर सुरक्षित पावले.*

📈 *प्रकरण २: Dynamic Line Rating – परिस्थितीशी जुळणारी शक्ति                                                                                         

*"तुम्ही वायर नाही, अभियंता आहात. आणि अभियंता म्हणजे सतत स्थित्यंतर स्वीकारणारा शिल्पकार!"*

*DLR — Dynamic Line Rating. वायूचा वेग, सूर्याचं तापमान, आणि वातावरणाची नखरेल मिजास — त्यावरच ठरतते एखाद्या लाइनची क्षमतेची खरी खोली.*

*Real-time Smart Sensors, Live ampacity मोजणी — हे म्हणजे जणू तुमचं ट्रान्समिशन तंत्रज्ञान एका सजीव यंत्रणेत रुपांतरीत होतंय.*

*DLR हे पर्यावरणपूरक ऊर्जा, सौर-पवनस्रोत यांचं हृदय आहे — हरित रस्त्यांचं तेजस्वी रक्तवाहिनीत रूपांतर.*

🛡️ *प्रकरण ३: Grid Security – विश्वासाच्या कवचाचं निर्मितीशास्त्र*

                                                                                      *"वीज ही जर राष्ट्रशक्ती असेल, तर ट्रान्समिशन प्रोटेक्शन अभियंता म्हणजे तिचा कवचधारी योद्धा!"*

Distance, Differential, REF — *हे सर्व प्रोटेक्शन म्हणजे सुरक्षेची शस्त्रं.*

LBB (Breaker Failure) – *जेव्हा यंत्रणाच गप्प बसते, तेव्हा हाच अभियंता मित्र शांततेच्या गर्जना करतो.*

Bus Bar Protection – *खास करून 400kV सारख्या उच्चदाब केंद्रांमध्ये, हीच यंत्रणा ग्रिडला पत्थरासारखं बळ देते.*

Islanding – *एखाद्या शहरातला भाग जपून ठेवणारी यंत्रणा* — blackout *मध्ये प्रकाशाचा दीपवत् उभा राहणारा एक कोपरा.*

*🔁 प्रकरण ४: Restoration Strategy – अंधारातून प्रकाशाकडे प्रवास*                                                                                                                                                                   2012 चं त्या विशाल blackout चं उदाहरण देताना सरांचं गळा थरथरत होता. उत्तर भारताचं अर्धं आकाश काळोखाने गिळलेलं. पण त्या काळोखातही उजेड शोधणारे होते — *ट्रान्समिशन अभियंते.*

Start-Up supply: DGs, Black Start Hydro Stations — *अंधाराच्या चिरफाडीतले पहिले प्रकाशकिरण.*

Synchronisation — *म्हणजे विद्युत सूर जुळवणं, frequency आणि phase angle ची जाणीव ठेऊन* .

Step Loading — *जसा  माणूस हळूहळू व्यायाम वाढवत जातो, तसंच system frequency नियंत्रित ठेवत लोड वाढवणं.*

आणि सर्वात महत्त्वाचं — *Communications: SLDC, RLDC यांच्यासोबत समन्वय* . कारण *restoration* म्हणजे *केवळ इंजिनिअरिंग नाही — ती एक साखळी आहे विश्वासाची.*

🧭 *प्रकरण ५: अभियंता – केवळ एक तांत्रिक व्यक्ती नाही*

                                                                                      *"Transmission अभियंता म्हणजे वीजेच्या प्रवासाचा नकाशा हातात घेऊन, काळोखात चालणारा दीपस्तंभ आहे."*

अनिल सर म्हणाले:

*"बिघाड झाला, तेव्हा चर्चा नको — निर्णय घ्या!*

*कारण तुमच्यामुळेच घराघरांत पुन्हा दिवा पेटणार आहे."*

*कधीकधी कॉन्टॅक्ट टाईट नसतो, पण जबाबदारीची पकड घट्ट असते.*

*कधी OLTC मध्ये अडचण असते, पण मनातली इच्छाशक्ती सदैव on load tap वर असते.*

*🔚 समारोप: एक दीपज्योतीचा ध्यास*

                                                                                     अनिल सरांचं भाषण संपलं, पण त्या शब्दांची शक्ती सभागृहात दरवळत राहिली.

*"तुमचं काम कोणी पाहतं का?*

  *हो — जेव्हा घरात प्रकाश पडतो, तेव्हा तुमची नजरेआड गेलेली ती मेहनत दिसते… त्यांच्या डोळ्यातल्या समाधानात."*

*ही कथा होती एका संवेदनशील, सजग, आणि शिस्तबद्ध अभियंत्याची.*

*ज्याच्या हातात लाइनचा  डायग्राम असतो , पण डोक्यात स्पष्ट दृष्टी आणि हृदयात असते सेवेची ओतप्रोत भावना.*

#TransmissionWarriors ⚡

#GridSecurity 🛡️

#DynamicLineRating 📈

#प्रेरणाकथा 🌉

#MSETCLTraining 📚