रविवार, २० जुलै, २०२५

*कथा: "तरंगांचा प्रवास – श्रद्धाचे मार्गदर्शन"*

*#अभियंता होणं म्हणजे फक्त सर्किट्सचं ज्ञान नव्हे, तर त्यातून समाज उजळवण्याची तीव्रता असणं* … *जिचं नाव श्रद्धा आहे.                                                          

# *संतुलन, संयम आणि सजगता!”*                                                                                                                                       *कथा: "तरंगांचा प्रवास – श्रद्धाचे मार्गदर्शन"*

(महापारेषणच्या नवोदित अभियंत्यांना समर्पित एक प्रेरणादायी कथा)

 ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता , महापारेषण जेजुरी                                                                                                                    सकाळचा उगम IIM नागपूरच्या प्रांगणात सोनेरी उन्हात न्हालेला होता. महापारेषणच्या इंडक्शन ट्रेनिंगचा आजचा दिवस विशेष होता. कारण व्यासपीठावर उभी होती श्रद्धा – *अभियंता, मार्गदर्शक आणि प्रेरणादात्री* . तिची शिकवण्याची शैलीच वेगळी होती – *भावनेची साक्षरता, विज्ञानाची समृद्धी आणि “धक्का तंत्र”चा अलौकिक वापर.* 

ती मंचावर आली, आणि हलक्या आवाजात म्हणाली:

*“कधी विचार केलाय का, वीजेसारखा प्रवाह आपल्या आयुष्यालाही दिशा देतो का?”*

सर्व नवोदित अभियंते तिच्याकडे एकटक पाहू लागले.

“तर मग ऐका… हा  आहे *‘तरंगांचा प्रवास’ – एका अभियंता ‘सौरभ’ची गोष्ट…”*

*भाग १ – तरंगांचा शोध: Transmission Line Theory*

सौरभ, एक हुशार पण अंतर्मुख अभियंता. त्याने नेहमी विचार केला – *"ही वीज इतक्या लांब अंतरावर कशी पोचते? केवळ वाहून?"*

तो शिकायला लागला – *Traveling Waves… Maxwell's Equations…*

*“विजेचा प्रवास म्हणजे फक्त वीज वाहणं नाही – ती एक चेतना आहे, जी दर सेकंदाला लाखो किलोमीटर धावत असते… जशी माणसाच्या मनातली प्रेरणा.”*

त्याला उमजलं – "जेव्हा Voltage आणि Current चे तरंग एका Transmission Line वरून एकत्र चालतात, तेव्हा प्रत्येक क्षण म्हणजे ऊर्जा आणि अचूकतेचा संगम!"

 *भाग २ – विद्युत गुणधर्मांची मर्मदृष्टी: R, L, C, G*

पुढे त्याने अभ्यास केला – Resistance, Inductance, Capacitance आणि Conductance.

*“आर म्हणजे अडथळा, एल म्हणजे स्मरणशक्ती, सी म्हणजे क्षमतेची सीमा, आणि जी म्हणजे निसटणारी ओळख…”*

सौरभच्या मनात चमकली एक कल्पना – *“हे घटक फक्त सूत्रांपुरते मर्यादित नाहीत… हेच आपल्या आयुष्यातील गुणधर्म आहेत – अडथळ्यांतून पुढे जाणं, आठवणी जपणं, उर्जा साठवणं आणि योग्य दिशा राखणं!”*

 *भाग ३ – शक्तिप्रवाहाचे सूत्र: Power Flow Analysis*

एक दिवस त्याने पहिल्यांदाच एका प्रचंड सबस्टेशनवर Power Flow Analysis पाहिला.

सिम्युलेशन, मॅट्रिक्स, बस – ते सगळं गुंतागुंतीचं वाटत होतं. पण अचानक त्याला जाणवलं – *“जसं शरीरात रक्तप्रवाह चालतो, तसं विद्युतप्रवाह हेच तर ऊर्जा जीवनमान आहे!”*

*“प्रत्येक शाखा, प्रत्येक बस, ही एक जबाबदारी आहे – योग्य दिशेने, योग्य प्रमाणात उर्जा पोहोचवायची!”*

*भाग ४ – अनियमिततेचं सौंदर्य: Symmetrical Components*

कधी तरी सौरभला एक विचित्र Fault बघायला मिळाला. System unbalanced झाली होती. Analysis जमेनाच.

तेव्हा त्याने वाचलं – “Symmetrical Components.”

ती कलाच होती – *"अव्यवस्थिततेला व्यवस्थिततेमध्ये बदलण्याची!"*

तीन Phase Systems जेव्हा unbalanced असतात, तेव्हा त्याला Positive, Negative, आणि Zero Sequence मध्ये विभाजित केल्यावर… सगळं सोपं होतं.

“ *हेच तर आयुष्याचं तत्वज्ञान… समोरचं संकट भले असमतोल असो, पण त्याला योग्य भागांमध्ये विभागून हाताळलं की उत्तर मिळतंच!”*

*भाग ५ – धक्का आणि दीप: Fault Analysis आणि Protection*

एक रात्र, जोरदार वादळ, आणि Grid वर मोठा Fault – Line-to-Ground!

सौरभने लगेच Symmetrical Components वापरून Fault Current काढला, आणि SCADA ला अलर्ट दिला.

Fault Isolation, Restoration, आणि Protection Relay act – सगळं इतकं सुंदरपणे हाताळलं गेलं की *“एक अंधारलेला प्रदेश पुन्हा उजळला!”*

त्याच्या टीमने त्याला विचारलं – *“इतक्या दबावातही तू शांत कसा राहिलास?”*

त्याचं उत्तर होतं –

*“Fault येणारच. पण मी फक्त त्याचा प्रवास समजून घेतला – त्याची तीव्रता, दिशा, आणि परिणाम… मग उपाय सापडतोच.* ”

श्रद्धेचा धक्का – आजच्या अभियंत्यांना

श्रद्धा म्हणाली:

*“मित्रांनो, विद्युतशास्त्र ही केवळ विषय नव्हे – ती आपली जबाबदारी आहे, आपल्या भावनांची, आपल्या समजाची.”*

“Transmission Line वर प्रवास करणारा तरंग असो, की Fault चे आव्हान… सगळं एकच शिकवतं – *संतुलन, संयम आणि सजगता!”*

त्या दिवशी प्रशिक्षणार्थींच्या मनात फक्त विद्युतशास्त्र नव्हे – तर अभियांत्रिकीचा  आत्मा जागा  झाला  होता

कारण... *अभियंता होणं म्हणजे फक्त सर्किट्सचं ज्ञान नव्हे, तर त्यातून समाज उजळवण्याची तीव्रता असणं* …

*जिचं नाव श्रद्धा आहे.*

कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:

टिप्पणी पोस्ट करा

चला, जागरूकतेला कृतीची जोड देऊया…

  चला, जागरूकतेला कृतीची जोड देऊया… ✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, वाळूज  विद्युत व्यवस्था सुरळीत चालत असताना आपल्या कामाची फारशी चर्चा होत नाही. दि...