*कथा: “आरव सर आणि महापारेषण लोगोची कथा – महापारेषणचा तेजस्वी अर्थ”*

 *#"क्लासरूम मोमेंट" जिथं एक चिन्ह एक प्रेरणा बनलं!*

 *कथा: “आरव सर आणि महापारेषण लोगोची कथा – महापारेषणचा तेजस्वी अर्थ”*

 लेखन- सुनिलदत्त कुलकर्णी कार्यकारी अभियंता 400 के व्ही ग्रहण केंद्र जेजुरी

(IIM नागपूरच्या क्लासरूममधील एक प्रेरणादायी क्षण)

 दृश्य:

 IIM नागपूर –  क्लासरूम. (CR 002)

 दुपारी तीन. खिडकीबाहेर झरझर पाऊस. वर्गात  प्रशिक्षणार्थी.

Projector screen वर झळकतो – MSETCL चा लोगो.

 आरव सर (हसत):

“तर, हा फक्त logo वाटतोय?

पण खरं सांगायचं तर, हा *लोगो आहे आपल्या सेवा, संकल्प आणि सामर्थ्याचा झेंडा!”*

 

🔴 *लाल रंग* – *ऊर्जा आणि निर्धाराचे प्रतीक*

आरव सर (उत्साहाने):

 *“लाल म्हणजे काय?*

‘मी आहे ऊर्जा!

मी आहे ती झंझावाती धारा जी महाराष्ट्राला उजाळते!’”

 “हा रंग असतो तेव्हा कामाचा थकवा जाईल,

कारण तो रंग स्मरतो की आपण वीज वाहतोय – आशा वाहतोय!”

 

⚡ *तिरक्या लाटा – जोडणी, गती आणि गतिशीलतेचे चित्रण*

आरव सर:

“या लाटा फक्त रेखाचित्र नाहीत – त्या आहेत विद्युतवाहिन्यांची स्पंदने.

‘मी जोडतो गावांना शहरांशी,

मी वाहतो प्रकाशाच्या दिशा!’”

 

〰️ *तीन रेषा* – *समतोल आणि स्थिरतेचा आधारस्तंभ*

आरव सर थोडं गंभीर होतात:

“या तीन रेषा म्हणजे आपल्या कामाचं मूलभूत तत्त्व –

✅ तीन टप्प्यांची AC वीज

✅ समतोल

✅ आणि अखंडता”

 

🏭 *लोगो – एक तेजस्वी वचन*

आरव सर (डोळे भिडवत म्हणतात):

*“हा लोगो म्हणतो:*

‘मी आहे अखंड व विश्वासार्ह वीजपारेषणाचं वचन.

मी आहे प्रगतीच्या प्रत्येक क्षणात तुम्हाला उजळवणारा प्रकाश.’”

 

⚡ क्षणभर थांबून – *फ्लॅशबॅक*

(आरव सर एका क्षणासाठी थांबतात. नजरेत एक आठवण.)

 

आरव सर:

*“एक वेळ होती* – कोल्हापूरला प्रचंड महापुर आला होता. सगळं शहर अंधारात.

आम्ही १० लोक, दीड दिवस झोप न घेता  काम करत होतो – खोल पाण्यात, टाॅवर लाईन जोडणीचं काम.

तेव्हा एका वृद्ध महिलेनं हात जोडून फक्त एवढंच म्हटलं होतं –

*‘बाबांनो, तुम्ही देव आहात. आम्हाला पुन्हा उजेड दिला.’”*

 

त्यांची नजर थेट महेशकडे:

 

“तेव्हा समजलं – *हा लोगो केवळ डिझाईन नाही*…

*तो आहे विश्वास. तो आहे प्रेरणा.”*

 

*“आपण वीजपारेषण करतो तेवढंच नाही*,

*आपण लोकांच्या जगण्यात उजेड पारेषित करतो* –

आणि हे करताना… आपल्याला पुढं नेतं —

फक्त एक छोटं चिन्ह… *एक तेजस्वी लोगो!*” 🌟⚡

 

महेशसारख्या अनेक प्रशिक्षणार्थ्यांच्या मनात त्या दिवशी काहीतरी बदललं…

MSETCL चा लोगो आता त्यांच्या नजरेत नव्याने उजळत होता — *एक गौरवशाली जबाबदारी* म्हणून.

 

*कथा: "विद्युतवाटेचा वारसा – आरव सरांसोबत महापारेषणचं उजळ भविष्य"*

 *#काम म्हणजे ‘कर्तव्य’ आणि टीम म्हणजे ‘कुटुंब.’”*

 *#प्रकाश फक्त पुरवायचा नसतो. तो लोकांच्या मनात जागवायचा असतो*

  *कथा: "विद्युतवाटेचा वारसा – आरव सरांसोबत महापारेषणचं उजळ भविष्य"*

(IIM नागपूर, इंडक्शन ट्रेनिंगमध्ये एक अविस्मरणीय सत्र)*

✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता , महापारेषण जेजुरी

*दृश्य:*

IIM नागपूर क्लासरूम CR001–   बाहेर पावसाच्या धारा पडत आहेत. आत वर्गात  नवोदित सहाय्यक अभियंते शांत बसलेले… projector वर झळकते – "Welcome to MSETCL – The Lifeline of Maharashtra"

आरव सर थेट स्टेजवर उभे. चेहरा तेजस्वी, आवाज भारदस्त आणि डोळ्यांत एक प्रकारचा आत्मविश्वास. त्यांनी projector कडे बोट दाखवत विचारलं…

 आरव सर (हळुवार स्वरात):

“तुम्ही जेव्हा हे नाव पाहता – MSETCL – तेव्हा काय दिसतं?

एक कंपनी? एक सरकारी संस्था?

नाही!

हे आहे – महाराष्ट्राच्या प्रत्येक घरात शिरणारं *'प्रकाशाचं वचन'.*

आणि आता, त्या वचनाच्या जबाबदारीत ‘तुम्ही’ सामील होत आहात.”

  २००५ मध्ये, MSETCL स्वतंत्र झाली –

एकच ध्येय घेऊन – *'विश्वासार्ह आणि अखंड विद्युत पारेषणाची व्यवस्था.'*

 आपला दृष्टिकोन आहे –

*‘संपूर्ण महाराष्ट्र प्रकाशमान करणे – शाश्वत आणि सुरक्षित पद्धतीने.’”*

 🧭 . *संघटना रचना* – एक यंत्रणेसारखी सुसंघटित ऊर्जा

“ही फक्त वीजवाहिनी नाही… ही आहे एक यंत्रणा –

ज्यात प्रत्येक भाग एकमेकांवर अवलंबून आहे.”

📌 टॉप लेव्हल:

Chairman & MD – दिशा ठरवणारे.

📌 Technical Wings:

O&M (Operation & Maintenance) – जिथं  लवकरच तुम्हाला प्रत्यक्ष काम करायला मिळणार आहे.

Testing, Civil, Telecom, Protection, SCADA, SLDC – ही आपली कौशल्यं आहेत.

📌 Support Departments:

HR, Finance, Legal, Stores, Vigilance – या सर्वांच्या समन्वयातून संपूर्ण कंपनी चालते.

 “प्रत्येक अभियंता, कर्मचारी, तंत्रज्ञ , अधिकारी–

हे सगळे MSETCL चं हृदय आहेत.

आणि तुम्ही आता त्या हृदयात धडक देणार आहात!”

 🏛️  *कॉर्पोरेट मूल्य आणि संस्कृती – आपल्या पायाचा दगड*

आरव सरांनी projector कडे पाहिलं… एक slide उघडते – Core Values of MSETCL:

 Integrity (प्रामाणिकपणा)

Accountability (जबाबदारी)

Excellence (उत्कृष्टतेचा ध्यास)

Innovation (नवोन्मेष)

Teamwork (सहकार्य)

 *“ही मूल्य कुठल्याही पोस्टरपुरती नाहीत.*

 मी स्वतः पाहिलंय – एक तंत्रज्ञ रात्री ३ वाजता  उंच टॉवरवर चढत होता, कारण त्याला ठाऊक होतं – ‘एका  सब स्टेशन मुळे खेड्याचं जीवन अंधारात आहे.’

 हे आहे आमचं ‘Work Culture’.

ज्यात *काम म्हणजे ‘कर्तव्य’ आणि टीम म्हणजे ‘कुटुंब.’”*

 ⚡ . *कार्य आणि यश –* महापारेषणचं वैभव

आरव सरांनी एक map दाखवला – संपूर्ण महाराष्ट्रावर विखुरलेल्या Substations आणि Transmission Lines.

“आपण ७६५ kV पासून 110 kV पर्यंत  Transmission Lines सांभाळतो.

740 पेक्षा जास्त उपकेंद्रं, आणि 1.38लाख MVA ट्रान्सफॉर्मेशन क्षमता!”

 📍 *यशोगाथा:*

 नाशिकला एक EHV  Substation एका वादळी रात्रीत सुरु केलं – २४ तासांत.

 मुंबईतील Blackout रोखण्यासाठी Emergency Restoration Team ने ३ तासांत २२० kV जोडणी पुन्हा सुरू केली.

 २०२३ साली 'National Transmission Excellence Award' मिळवला – एकमेव राज्यसंस्था म्हणून

🔭. *भविष्यातील दिशा – तेजस्वी उद्या*

“भविष्यात MSETCL EV चार्जिंग साठी Smart Grid तयार करत आहे.

AI बेस्ड Grid Monitoring येतंय.

HTLS, GIS, Drone Surveillance – हे सगळं तुमच्यासाठी नवीन आहे.

पण हेच बनणार आहे तुमचं उद्याचं यश.”

 🌟 शेवटचा क्षण –

आरव सर थांबतात… projector बंद होतो. शांतता.

 *“एक प्रश्न आहे* –

तुम्ही का आला आहात MSETCL मध्ये?

फक्त जॉबसाठी? की यामागे काही मोठं स्वप्न आहे?”

ते महेशकडे पाहतात…

*"तू तयार आहेस का, महाराष्ट्राला प्रकाशमान करण्यासाठी स्वतःला झोकून द्यायला?"*

 वर्गात नजरा झुकतात… पण चेहऱ्यावर एक तेजस्वी जागरुकता येते.

 💬 – आरव सर म्हणतात:

*“MSETCL ही कंपनी नाही*

*ती एक ‘विद्युत चळवळ’ आहे.*

आणि आजपासून, *तुम्ही त्या चळवळीचे भाग आहात.*

लक्षात ठेवा –

*प्रकाश फक्त पुरवायचा नसतो. तो लोकांच्या मनात जागवायचा असतो*

 क्लासमध्ये टाळ्यांचा कडकडाट होतो…

महेश आणि त्याचे सहकारी उठून उभे राहतात –

*कारण आज त्यांनी फक्त कंपनीची ओळख नाही,तर ‘कर्तृत्वाचं ध्येय’ शोधलं होतं.*

शक्तीचं टायटॅनिक आणि धडा

 

🌩️ "शक्तीचं टायटॅनिक आणि  धडा…" 🌩️
✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, जेजुरी

ती होती जुलै २०१२ ची, एक काळजाचा ठोका चुकवणारी सकाळ… आभाळ भरून आलं होतं, पण वीज हरवलेली होती. संपूर्ण उत्तर भारत अंधाराच्या खोल तळात गेला होता.
३० आणि ३१ जुलै २०१२ — हे केवळ तारांवरचे तणावाचे दिवस नव्हते, तर देशाच्या उर्जाव्यवस्थेतील शिस्तीच्या अधिष्ठानाला हादरा देणारे दिवस होते.

वीज प्रणाली म्हणजे एखादं भव्य जहाज — टायटॅनिकसारखं — मजबूत, देखणं, पण अंतर्बाह्य शिस्तीवर अवलंबून असलेलं. आणि मग, त्या टायटॅनिकसारखाच ‘सिस्टम आयसबर्ग’ — क्षणभर का होईना, पण भिडला गेला…

त्या अपघातानंतर फक्त विद्युतपुरवठा बंद झाला नाही, तर "आपण मजबूत आहोत" या आत्मविश्वासाचं रूपांतर "आपण कुठे गाफील झालो?" या खोल अंतःपरीक्षणात झालं.

तो अंधार केवळ विजेचा नव्हता, तो एका विचारपद्धतीवर आलेला अंधार होता.
तो अंधार अजूनही स्मृतीपटलावर सावलीसारखा उमटतो… आणि सतत आठवण करून देतो की —
शिस्त हरवली, की शक्ती विसरली जाते… आणि शक्ती विसरली, की संपूर्ण राष्ट्र अंधारात जातं!

हे संकट नुसता तांत्रिक बिघाड नव्हता… तो एक धडा होता.
एक आरसा होता. आणि एक जिवंत चेतावणी सुद्धा!

आपण तेव्हा खूप काही शिकलो —
🔹 प्रत्येक सर्किटमध्ये सजगतेची गरज
🔹 प्रत्येक नियमनामध्ये कठोरतेची आवश्यकता
🔹 आणि प्रत्येक युनिटमध्ये जबाबदारीची पुनर्पुन्हा साद

ही एक प्रणाली नव्हती — ते एक अख्खं विश्व होतं!
हजारो सबस्टेशन्स, लाखो ट्रान्समिशन लाईन्स, आणि कोट्यवधी लोकांच्या जीवनशक्तीच्या आशा त्यावर अवलंबून होत्या.
ही नुसती वीज नव्हती — ती होती विश्वासाची रोषणाई!

या ऐतिहासिक घटनेनंतर भारताने आपली उर्जायंत्रणा नव्याने बांधली —
▪ सुधारित ग्रिड कोड्स
▪ RTUs, SCADA, EMS मध्ये आमूलाग्र बदल
▪ POSOCO आणि NLDC चे विस्तारलेले अधिकार
▪ आणि सर्वात मोलाचं — सर्व स्तरांवर सजगतेचा व जबाबदारीचा पुनर्जन्म.

आज त्या घटनेला १३ वर्षे झाली… पण त्या अंधारातले धडे अजूनही प्रकाश देतात.
तो अंधार सांगतो — "कधीच विसरू नकोस… कारण जेव्हा वीज जाते, तेव्हा प्रकाशाचं खऱ्या अर्थानं महत्त्व समजतं!"

टायटॅनिक पाण्यात बुडाले, कारण त्याच्या भौतिक सामर्थ्यावर त्याला गर्व होता… आणि त्या गर्वात, सतर्कतेचा सिग्नल दुर्लक्षित झाला!

जागेपणाच्या एका इंचाऐवजी, अभिमानाने मैलभर वाटचाल केली… आणि मग? समुद्र गिळून गेला!

आपल्या ग्रिडसाठी, असा गर्व कधीच घातक ठरू नये.
सामर्थ्य असूनही सजग राहणं — हाच खरा शौर्याचा प्रकाश असतो.

💡 म्हणूनच आजचा दिवस — "नक्की काय बिघडलं होतं?" यापेक्षा "पुन्हा बिघडू नये म्हणून आपण काय करतोय?" याचा पुनर्विचार करण्याचा आहे.

🇮🇳 चला, पुन्हा एकदा
कर्तव्य, संयम आणि सजगतेच्या
या राष्ट्रीय विद्युत-शपथेला उजाळा देऊया…

कारण वीज ही केवळ ऊर्जाच नाही,
ती विश्वासाचीही तिजोरी आहे…
आणि ती तिजोरी, कधीच टायटॅनिकसारखी बुडू देता कामा नये! 💡🌩️

---

📖 संदर्भ :
🔗 CERC Report
🔗 The Titanic of Power Systems – ResearchGate

#GridResilience #PowerSectorIndia #NeverForget2012

---

*आरवची ठिणगी – एक तरुण विद्युत अभियंत्याची प्रेरणादायी वाटचाल @ MSETCL*

 *आरवची ठिणगी – एक तरुण विद्युत अभियंत्याची प्रेरणादायी वाटचाल @ MSETCL*

 *ही कहाणी प्रशिक्षणार्थी आणि प्रशिक्षकाची ही आहे*

 (लेखन : सुनिलदत्त कुलकर्णी,  आरटीसी जेजुरी सह केंद्रप्रमुख  तथा कार्यकारी अभियंता, ४०० केव्ही ग्रहण केंद्र, महापारेषण जेजुरी)

*कथेचा संदेश:*

 *प्रत्येक अभियंता प्रश्नांनी सुरुवात करतो, आणि हे प्रश्नच त्याला मार्ग दाखवतात.*

 *कुतूहल, निष्ठा आणि सहकार्य यांच्या जोरावर तुम्हीही आयुष्य बदलू शकता – एक एक किलोव्होल्ट पुढे जात!*

 *IIM नागपूरमध्ये प्रशिक्षण घेण्यास उत्सुक असलेल्या असलेल्या नवीन AE (Transmission) बॅचला मन:पूर्वक शुभेच्छा!*

 

*शिका, स्थिर राहा, आणि उजळत रहा!*

 *एकदा काय झालं*… स्वप्नांनी आणि विद्युत लहरींनी उजळून निघालेल्या एका शहरात आरव नावाचा एक तरुण, हुशार विद्युत अभियंता राहत होता.  छत्रपती संभाजीनगरमधील एका नामांकित अभियांत्रिकी महाविद्यालयातून नुकताच तो उत्तीर्ण झाला होता. ट्रान्सफॉर्मरचं गुणगुणणं, इन्सुलेटर्सचा चमकणारा ठिणग्यांचा खेळ, आकाशात नाचणाऱ्या ट्रान्समिशन लाईन्स – या साऱ्यांमध्ये आरवला एक अनोखा *जीवात्मीय नातं* जाणवायचं.

 एक सकाळ त्याचं आयुष्यच बदलून टाकणारं ठरली. त्याच्या मेलबॉक्समध्ये MSETCL कडून एक निवड पत्र आलं – *"आपली निवड सहाय्यक अभियंता (ट्रान्समिशन) पदासाठी झाली आहे."*

हृदयाचा ठोका क्षणभर थांबला. डोळ्यात चमक, मनात उमाळा – “हीच ती सुरुवात,” आरव म्हणाला, “आता खरी दुनिया बघायला मिळणार!”

पहिल्याच दिवशी आरव आपल्या पांढऱ्याशुभ्र हेल्मेटमध्ये, चमकत्या बूटांमध्ये (जे फार काळ तसे राहणार नव्हते!) आणि कुतूहलाने भरलेल्या डोळ्यांमध्ये स्वप्न घेऊन सबस्टेशनमध्ये पोहोचला. तिथं त्याचं स्वागत केलं *आसावरी मॅडमनी* – *अनुभवी, सजग आणि प्रत्येक तांत्रिक बाब समजावून सांगण्यात पटाईत* एक आदरणीय वरिष्ठ अभियंता.

 “आरव,” त्या प्रेमळ हसत म्हणाल्या, “MSETCL मध्ये तुझं मनापासून स्वागत. इथे आपण फक्त विद्युत प्रवाह नाही, तर शक्यतांचाही प्रवाह चालू ठेवतो.”

 EHV सबस्टेशनची सफर सुरू झाली, आणि आरवला असं वाटलं की तो एखाद्या उर्जेच्या विश्वात पाऊल टाकतोय. उंच उंच लोखंडी संरचना, त्या गुणगुणणाऱ्या, जणू काही जिवंत अशा! आणि त्या हवेत तिरकस गेलेल्या तारांमधून चाललेला उर्जेचा नाद – हा अनुभवच काही और होता.

 आसावरी मॅडमनी डोळ्यात चमक घेऊन समजावलं, “तो ट्रान्सफॉर्मर बघ. तो म्हणजे  आपल्या विद्युत यंत्रणेतील जादूगार. असंच ट्रांसफार्मेशन तुला स्वतःमध्येही करायचे आहे.”

 “आणि हे सर्किट ब्रेकर्स?” त्या हसत म्हणाल्या, “ते म्हणजे रॉक कॉन्सर्टमधले बाउन्सर्स! काही गोंधळ झाला की लगेच ‘ठांssक!’ – सगळं बंद. सिस्टीमचं संरक्षण करतात.”

 "आणि हे डिस्कनेक्ट स्विचेस/ आयसोलेटर्स. हे म्हणजे आपल्या विजेच्या घरातले मेन स्विच".

 "आणि हे सब स्टेशन मधील बस बार- विद्येचे महामार्गच ते!  ऊर्जा याच मार्गावरून वाहते."

 “हे CTs आणि PTs – डोळे आणि कान. ते नसले तर सिस्टीमचं काहीच समजणार नाही. म्हणून त्यांची काळजी घे, त्यांना ‘फिट’ ठेव.”

 इन्सुलेटर्सकडे बोट दाखवत त्या म्हणाल्या, “हे आहेत आमचे शांत साधू. उच्च दाब आला तरी शांत राहतात – इन्सुलेट करत राहतात.”

 आरव हसला. हे फक्त तांत्रिक *प्रशिक्षण* नव्हतं – ही गोष्टींची *शिकवण* होती.

  त्या दिवसाअखेर आरवच्या चेहऱ्यावर विजेसारखा उत्साह झळकत होता. तो स्वतःशीच पुटपुटला, “हे ठिकाण खरंच... इलेक्ट्रिक आहे!”

 पुढील काही आठवड्यांत आरव एका स्पंजसारखा ज्ञान शोषत होता – स्विचिंग स्कीम्स, SCADA, रिले कोऑर्डिनेशन, ट्रान्समिशन लाईनची देखभाल… सगळं! त्याने साईट व्हिजिट्समध्ये भाग घेतला, ट्रान्सफॉर्मर्सच्या गुंजनात चाचण्या शिकल्या, shutdown planning मध्ये मदत केली आणि हळूहळू त्याला समजलं की MSETCL म्हणजे केवळ टॉवर्स आणि केबलींचं जाळं नाही – *ते एक विचार, एक सेवा, एक जबाबदारी आहे.*

 त्याचं विचार मांडणं ऐकून वरिष्ठ अधिकारी त्याचं कौतुक करू लागले. नवीन कल्पनांना प्रोत्साहन मिळालं. तो आता एक अभियंता म्हणून आकार घेत होता – *आत्मविश्वासाने, समर्पणाने आणि सकारात्मकतेने.*

 *वर्षं उलटली… आता आरव स्वतः नवीन सहाय्यक अभियंत्यांना प्रशिक्षण देत होता.*

 प्रशिक्षणाची सुरुवात करताना तो त्याच्या मार्गदर्शकांच्याच शैलीत म्हणाला –

 *“MSETCL मध्ये तुमचं स्वागत आहे – इथे आपण केवळ वीज पारेषण करत नाही, तर नवकल्पना, नव संकल्पना, नवता , नवोन्मेष आणि नवशक्यतांचाही प्रवाह सुरू ठेवतो…”*

*कथा: "अनिल सरांचा उजेड – नवी उर्जेची नवी दिशा"*

: #*"नवीन ऊर्जा तयार करणं म्हणजे नवीन भारत घडवणं!"*                                                                                                                   *#सूर्या सारखा तेजस्वी, वाऱ्यासारखा चैतन्यशील, पाण्यासारखा प्रवाही, आणि जमिनीइतका स्थिर अभियंता**                                                                                                                                                              *कथा: "अनिल सरांचा उजेड  – नवी उर्जेची नवी दिशा"*

*(महापारेषणच्या नवोदित अभियंत्यांना समर्पित प्रेरणादायी कथा)* 

IIM नागपूर. *( सी आर 003)* सकाळचे दहा .

महापारेषणच्या प्रेरणा पातळी प्रशिक्षण कार्यक्रमाच्या तिसरे दिवशी नवोदित अभियंते आतुरतेने वाट पाहत होते. कारण आज येणार होता अनिल सर – महापारेषणचे  अभियंता प्रशिक्षक.

ते  केवळ शिक्षक नव्हते  – ते  होते  विचारांचा ठिणगीवाला. ज्यांच्या   बोलण्यातून *तंत्रज्ञानाचं तेज आणि पर्यावरणाचा  प्राणवायू* दोन्ही झिरपत होतं.

ते  स्टेजवर आले  आणि त्यांचा  पहिला प्रश्न सर्वांना चकित करून गेला —

"सर्वांना विचारतो – *सूर्य माणसाला काय शिकवतो* ?"

मुलं काही बोलायच्या आधीच त्यांनी हसत उत्तर दिलं –

*"सतत देणं… आणि कधीही थकत नाही. हीच आपली ऊर्जा आहे – आणि हीच आपली जबाबदारी* ."

 

भाग १: *उर्जेची नवी वाट – Renewable Energy Sources*

त्यांनी  सर्वांना एका कथेत गुंतवले –

“ही आहे 'कावेरी' नावाच्या एका लहान गावाची गोष्ट… जिथं सूर्य, वारा, पाऊस आणि शेती – हेच उर्जेचे खरे स्त्रोत होते.”

*Solar PV* : गावात घराघरांवर सौर पॅनेल्स बसवली गेली. वीज बिल शून्य, आणि आत्मनिर्भरतेचा आत्मविश्वास शंभर.

*Wind Energy* : डोंगरकड्यावर वाऱ्याच्या चक्रातून गावी प्रकाश दिला.

*Hydroelectric:* एक लहानसा धरण प्रकल्प – गावकऱ्यांनीच उभा केला.

*Bioenergy:* शेतीतून मिळणाऱ्या जैविक कचऱ्यापासून स्वयंपाकाचा गॅस.

*Geothermal:* “हे भारतात जरा दुर्मिळ, पण उत्तराखंड, हिमाचलमध्ये जमिनीखाली उष्णता आहे – विज्ञान फक्त कल्पना नाही, ती जाणीव आहे,” अमित म्हणाला.

*“ही उर्जा नव्हे – ही क्रांती आहे* ,” त्याचा आवाज रुंजी घालत राहिला.

 *भाग २:  – *Grid Integration*

पुढचा भाग होता Grid Stability आणि Variability.

त्यांनी  विचारलं –

*"जर आकाश ढगांनी भरलं तर सौर ऊर्जा कमी होते, जर वारा थांबला तर टरबाईनही थांबतो… मग?"*

उत्तर होतं –

*Energy Storage Systems (ESS) – "बॅटरी नव्हे, ती भविष्यासाठीची शिदोरी आहे."*

*Smart Grid – जेव्हा Supply आणि Demand एकमेकांशी 'संवाद' साधतात.*

*Forecasting Tools – हवामानाचा अभ्यास, आणि उर्जेचा नियोजनपूर्वक वापर.*

*भाग ३: ऊर्जा वाहून नेण्याची कला – Power Evacuation and Planning*

“गावात ऊर्जा तयार झाली, पण ती शहरी भागात कशी पोहोचणार?”

अनिल सरांनी  थेट दाखवलं – *site selection, evacuation routes, grid connectivity maps.*

" *हे म्हणजे एखादा नदीचा प्रवाह दिशा गाठतो, तसा 'Power Evacuation' म्हणजेच उर्जेचा योग्य मार्ग निवडणं."*

योग्य *land access*

*Right of Way (RoW) challenges*

*Substations आणि Transmission Lines यांचं प्रभावी नियोजन*

*Decentralized Generation – उर्जा जिथं तयार होते, तिथंच वापरायला मदत करायचं!*

*भाग ४: प्रेरणादायी उदाहरणं – Case Studies आणि Best Practices*

गुजरातचा  सोलार पार्क

तमिळनाडूचा वारा प्रकल्प

राजस्थानची डिझेलपासून सौरकडे वळणारी गावं

*प्रत्येक उदाहरणाबरोबर अमितने दाखवलं –*

Policy Support

Net Metering Schemes

Capital Subsidies आणि Green Financing

Public-Private Partnership (PPP) Models

 *“केवळ तंत्रज्ञान नाही, तर शासन, समाज आणि विज्ञान यांचं त्रिसूत्री सहकार्य हेच यशाचं गमक आहे,” अनिल सर म्हणाले .*

 कथेचा टप्पा – *विचारांचा ‘धक्का तंत्र’*

अनिल सरांनी सर्वांच्या समोर एक मोठं आरशासारखं फ्रेम उभी  केली

त्या फ्रेमवर लिहिलं होतं –

 *“पुढचा नवा स्रोत तुम्ही आहात.”*

 आश्चर्यचकित होऊन सर्वांनी विचारलं – *“हे काय?”*

ते  हसून म्हणाले  –

 "या आरशात बघा – *सूर्या सारखा तेजस्वी, वाऱ्यासारखा चैतन्यशील, पाण्यासारखा प्रवाही, आणि जमिनीइतका स्थिर अभियंता* – *तो म्हणजे तुम्ही! आता या देशाच्या उर्जेचा स्रोत तुम्हीच आहात* ."

 *समारोप – एका उजेडाची सुरुवात*

ती फक्त कथा नव्हती. ती एका प्रवाहाची सुरुवात होती.

*“उर्जा तयार करणं हे उद्दिष्ट नाही – ती योग्य ठिकाणी, योग्य प्रमाणात, योग्य वेळेस पोहोचवणं, हाच अभियंता म्हणून आपला धर्म आहे.”*

 *नवोदित अभियंते उठून उभे राहिले. डोळ्यांत चमक होती – सूर्यप्रकाशासारखी!*

  अनिल सरांच्या या एका सत्राने एकच वाक्य मनात घर केलं —

*"नवीन ऊर्जा तयार करणं म्हणजे नवीन भारत घडवणं!"*

मी बसबार प्रोटेक्शन पॅनल बोलतोय

 🧭 "मी… एक जुना पॅनल बोलतोय!" 🧭

(– एबीबी कंपनीचा RADSS Busbar Protection Panel)

मी आलो तेव्हा… बाहेर मॉडेम नव्हतं, नेटवर्क मर्यादित होतं, आणि माझ्या आत बसलेली लॉजिक म्हणजे तेव्हाचं भविष्य होतं. मी नाविन्याचं प्रतीक होतो – थोडासा गर्विष्ठ, पण मनानं विश्वासू. त्या काळात GRID ही डेटावर नव्हे… विश्वासावर चालायची!

कोणीतरी चुकायच्या आधी, काहीतरी बिनसायच्या आधी, माझ्या ‘बझर’चा किंचाळका सायरन व्हायचा. Fault isolation, Busbar sectioning… सगळं माझ्यावर! मी दरवेळी ‘प्रोटेक्ट’ केलं… पण कधीच फलकावर नाव लावायची इच्छा केली नाही.

कारण मी मशीन नव्हतो… मी इंजिनिअरच्या मनाचा भाग होतो.

हळूहळू माझं बटन दाबणारे हात बदलत गेले… आणि त्यांच्या नजरेतील आदराचं वोल्टेज थोडं थोडं उतरायला लागलं. मग मी ‘जुना पॅनल’ म्हणून मागे सरकलो.

आज मी निवृत्त झालो… वाऱ्याने दरवाजा उघडला, आणि माझ्याच जागी नवीन पॅनल आलं.

पण मी मागे एक गोष्ट नोंदवून जातो –

"सेवा" ही संकल्पना जुनी असली तरी… तीच आजची खरी 'अपडेट' आहे!

🌐 "मी… नवीन तंत्रज्ञानाचं भविष्य आहे!" 🌐

(– GE कंपनीचा Distributed Busbar Protection Panel)

मी फक्त नवीन नाही…

मी विचार बदलणं आहे.

मी वेग बदलणं आहे.

मी सर्व्हररूमच्या गार काचांआड नाही…

मी सबस्टेशनच्या धकाधकीच्या श्वासात आहे.

माझ्या अंगाखांद्यावर Ethernet आहे, IEC Protocols आहेत…

पण आत्मा मात्र मी त्या जुन्या पॅनलकडून उधार घेतलाय!

मी ‘distributed’ आहे, पण जबाबदारी अजूनही ‘centralized’ आहे.

मी डिजिटल आहे – पण sensitiveness मात्र माणूसपणाच्या स्पर्शावर अवलंबून आहे.

कोड माझ्या आत चालतोय, पण त्या मागे एक इंजिनिअर Shift मध्ये झुरतोय, तपासतोय…

घाम पुसताना माझं अस्तित्वही जपतोय.

हो, मी नवीन आहे… पण नाजूकही आहे.

मी जुना नाही, पण त्या जुन्याला नम्र वाकून नमस्कार करतो.

आज माझे कमिशनिंग झाले…

कोणीतरी शांतपणे डोळ्यातलं पाणी लपवत होतं…

आणि मी ते Trip Indication सारखं लक्षात ठेवलं.

🔌 "पॅनल बदलतो… पण समर्पण तसंच राहतं!" 🔌

घरात एखाद्या जुन्या रेडिओचा आवाज आठवतो का?

थोडासा खवखवणारा, थोडासा तुटक… पण आठवणींनी भरलेला.

आणि त्याच खोलीत, त्याच बाजूला Bluetooth स्पीकरही असतो –

आवाज वेगळा, पण भावना तीच… standby वर चालू असलेली!

आज एक इंजिनिअरचं हृदय ड्युअल फीड झालं –

एका बाजूला ‘गुडबाय’, दुसऱ्या बाजूला ‘वेलकम’.

एक फीडर बंद झाला… पण दुसरा ‘energize’ झाला आहे!

✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी

कार्यकारी अभियंता, महापारेषण

📍 400 के.व्ही. ग्रहण केंद्र – जिथे तंत्रज्ञानाचाही श्वास माणूसपणाने घेतला जातो…

“O&M – एका न दिसणाऱ्या यंत्रणेचा आत्मा”

 🛠“O&M – एका न दिसणाऱ्या यंत्रणेचा आत्मा”

✍️ सुनिलदत्त कुलकर्णी, कार्यकारी अभियंता, महापारेषण जेजुरी 

एका जुनाट कंट्रोल रूममध्ये, धूळ बसलेल्या टेबलावर ठेवलेली एक जुनी नोटबुक… त्यावर उठावदार अक्षरात लिहिलं होतं –

“Grid चालवायची असेल तर Operations, आणि Grid वाचवायची असेल तर Maintenance.”

कुणाचंतरी हस्ताक्षर होतं ते… पण आज तो विचार माझ्या मनाच्या कंट्रोल रूममध्ये सतत बझिंग आहे.

कारण O&M म्हणजे केवळ एक संक्षिप्त रूप नाही — तो आपल्या जबाबदारीचा वाचनवेल आहे.

⚡ Operations – म्हणजे चालवणं… पण ‘सावधपणे’

इथे एक चुकीचा स्विच… तिथे हजारो मेगावॅट्सचा कोसळलेला आत्मविश्वास.

इथे लहानसा व्होल्टेज फ्लक्चुएशन… आणि तिथे लाखो घरांमधला अंधार.

Operations म्हणजे फक्त बटणं दाबणं नव्हे —

ती केव्हा, कशी आणि का दाबायची याचं तपशिलातलं भान.

हे म्हणजे संकेतस्थळ न वाचता, नाडीवर बोट ठेवून निदान करणं.

Switchgear, Protection Relay, Busbar Arrangement… हे सारे Orchestra मधले वादक —

आणि Operations म्हणजे त्यांच्या तालाचं संयोजन करणारा Conductor.

🔧 Maintenance – म्हणजे टिकवणं… पण ‘दृष्टी’सह

Grid चालवायला केवळ यंत्रं लागत नाहीत — त्यांना चालवणारी माणसं लागतात.

आणि ती माणसं Maintenance करताना मनात म्हणतात,

“पुढचं अपयश टाळण्याचं हेच एक शस्त्र आहे.”

Breaker जुना झाला तरी आतली Spring तीच असते.

PT/CT चं insulation क्षीण होतौ, पण Grid चा विश्वास अजूनही त्याच तुटक्या ताऱ्यांवर असतो.

त्या विश्वासाला ओढणं — म्हणजे Maintenance.

⚖️ कुणाला अधिक महत्त्व?

“आईला श्वास महत्त्वाचा की हृदय?”

हा प्रश्न जितका निरर्थक, तितकाच तो O&M मधील द्वंद्वासाठीही आहे.

कारण एक जरी नसेल, तर Grid चालणारच नाही!

Operations म्हणजे कृती,

Maintenance म्हणजे त्या कृतीचं दीर्घायुष्य.

🌡 प्राधान्य कसं ठरतं?

400kV Substation – सेकंदाचाही delay महागात पडतो.

CB वर्षभरात तीनदा tripped? – मग तो ‘Trip’ केवळ घटना नाही, तर ‘सूचना’ आहे.

बाहेर उन्हाळा तापलाय, आणि मीटरमध्ये voltages नाचतायत –

अशा वेळी मन शांत ठेवून हात सटीकपणे चालवणं, हाच खरा O&M चा कस आहे.

Operations म्हणजे Decisive Mind,

Maintenance म्हणजे Observant Eye.

🧠 "O&M Division" – एक विभाग नाही, एक जबाबदारी…

तुम्ही झोपलेले असता, कुणीतरी Switching करतो…

तुमच्या घरात पंखा फिरतो, कारण Tower वर कुणीतरी Jumper fix करतो.

तुमचा मुलगा अभ्यास करतो, कारण कुणीतरी fault remove करून power restore केलं असतं.

हेच O&M. नुसतं Operations & Maintenance नाही —

तर चालवणं आणि चालू ठेवण्यासाठी जपणं.

📍 थोडक्यात…

हे दोन शब्द म्हणजे फक्त संज्ञा नाहीत —

ते Field Engineers आणि Technicians चं श्वासोच्छ्वास आहेत.

एक चुकलं की दुसऱ्यावर ताण…

दोघं चुकले, तर Grid down!

म्हणूनच — O&M म्हणजे समतोल साधण्याची कला.

Switching च्या सळसळीतून, Fault Analysis च्या गहन विचारांपर्यंतचा प्रवास.

🌿 उपसंहार – एका थरारक सौंदर्याचं नाव… O&M

O&M म्हणजे…

हातात बघणारे Instrument, पण मेंदूत चालणारे भवितव्य…

Fault मधून शोधलेली दिशा, आणि Switching मधून मिळालेला विश्वास…

O&M म्हणजेच… Grid चं हृदय, आणि त्याचा नवा दिवस.